[Research Contribution] Vai trò của vốn nhân lực trong hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp: Bằng chứng từ khu vực ASEAN

8 Tháng Chín, 2025

Từ khóa: ASEAN, đào tạo nhân viên, trình độ học vấn của nhân viên, vốn nhân lực, xuất khẩu

Vốn nhân lực đóng một vai trò quan trọng và không thể thiếu trong hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp. Nghiên cứu của nhóm tác giả Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã đưa ra các đánh giá về tác động của vốn nhân lực đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp, dựa trên phân tích tác động của trình độ học vấn của nhân viên và đào tạo nhân viên đến hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp ASEAN. 

Thumb Lớn Thương Hiệu Học Thuật Mới (2)

Vốn nhân lực đóng một vai trò quan trọng và không thể thiếu trong hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp. Nhân lực chất lượng cao và có kinh nghiệm trong lĩnh vực xuất khẩu có thể ảnh hưởng đến sự thành công và phát triển bền vững của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế. Nhân viên có kiến thức và kỹ năng về quy trình, thủ tục hải quan, luật pháp liên quan và thị trường đích là một yếu tố quan trọng để đảm bảo rằng quá trình xuất khẩu diễn ra suôn sẻ và tuân thủ các quy định.

Hiện nay, các doanh nghiệp đều có xu hướng hội nhập quốc tế và mở rộng phạm vi hoạt động để có thể gia tăng được giá trị cũng như lợi nhuận cho doanh nghiệp. Có thể thấy rằng, các doanh nghiệp ở khu vực đang phát triển thường có xu hướng thúc đẩy hoạt động xuất khẩu vào các thị trường kinh tế lớn như các quốc gia khu vực Châu Âu, để mở rộng khả năng kinh doanh. Bên cạnh đó, ASEAN là một trong những khu vực đang có tốc độ tăng trưởng mạnh về môi trường hoạt động kinh tế, điều này giúp cho các doanh nghiệp trong khu vực ASEAN có thêm cơ hội để thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa sang thị trường quốc tế theo xu hướng toàn cầu hóa. 

Kim ngạch xuất nhập khẩu của khu vực ASEAN đạt 1.713 tỷ USD năm 2021. Đây là khu vực có độ mở cao với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu bằng 99,8% GDP của khu vực năm 2021. Hầu hết các nước ASEAN là các nước đang phát triển, nên hoạt động xuất khẩu đóng góp một vai trò quan trọng trong việc đẩy mạnh phát triển kinh tế của khu vực. Bên cạnh đó, hoạt động xuất khẩu ngày càng đóng góp vai trò lớn trong việc phát triển kinh tế. Điều này có thể được giải thích thông qua việc các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ học hỏi thêm kiến thức về công nghệ, sản phẩm và quy trình sản xuất từ các nước nhập khẩu, và doanh nghiệp ở khu vực ASEAN còn nâng cao được lợi nhuận và doanh thu thông qua việc tiếp cận với khách hàng ở thị trường quốc tế.

Nguồn vốn nhân lực có kiến thức và trình độ học vấn cao cũng sẽ giúp cho doanh nghiệp nâng cao được hiệu quả trong hoạt động xuất khẩu. Do vậy, để phát triển bền vững xuất khẩu, rất cần có nguồn vốn nhân lực tốt. Hiện nay, các nghiên cứu tập trung nhiều vào vai trò của vốn nhân lực đối với xuất khẩu sử dụng dữ liệu ở cấp độ quốc gia. Tuy nhiên, còn ít nghiên cứu về vai trò này, sử dụng dữ liệu ở cấp độ doanh nghiệp. Đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia ASEAN thì hiện chưa có nghiên cứu về vấn đề này. Vì vậy, nghiên cứu của tác giả thuộc UEH sẽ có ý nghĩa khoa học và thực tiễn khi phân tích những vấn đề này.

Dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu cho nghiên cứu được lấy từ Khảo sát Doanh nghiệp của Ngân hàng Thế giới (World Bank’s Enterprise Surveys) (https://www.enterprisesurveys.org/en/enterprisesurveys), bao gồm tổng cộng 180.000 doanh nghiệp trên 154 quốc gia. Các cuộc phỏng vấn trực tiếp với chủ sở hữu công ty và quản lý cấp cao được thực hiện để thu thập hơn 100 chỉ số về đặc điểm của doanh nghiệp và đánh giá của họ về môi trường nơi họ hoạt động. Ngoài ra, những số liệu thống kê này được tổng hợp bằng các phương pháp vừa chuẩn hóa vừa nhất quán trong toàn bộ quá trình, cho phép so sánh giữa các quốc gia.

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ Khảo sát Doanh nghiệp của Ngân hàng Thế giới vào năm 2015 cho Indonesia, Malaysia, Philippines và Việt Nam, và vào năm 2016 cho Lào, Campuchia và Thái Lan. Sau khi loại bỏ các quan sát không có dữ liệu đầy đủ, bộ dữ liệu cuối cùng bao gồm 3.335 quan sát.

Kết quả nghiên cứu

Kết quả đã chỉ ra rằng, dạng vốn nhân lực chung, cụ thể là học vấn cao của nhân viên, làm gia tăng hoạt động xuất khẩu, do họ có khả năng tiếp thu được các kiến thức mới cũng như giải quyết các vấn đề từ sự thay đổi của thị trường quốc tế. Các quốc gia trong khu vực ASEAN thường xuyên phải đối mặt với sự biến động của thị trường quốc tế. Nhân viên có học vấn cao có khả năng nhanh chóng tiếp thu kiến thức mới và ứng phó hiệu quả với những thay đổi này. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các quốc gia ASEAN đang phát triển và cần thích ứng với những yêu cầu khắt khe từ thị trường toàn cầu.

Thêm vào đó, vốn nhân lực chung sẽ giúp cho nhân viên nhận biết được thông tin, từ đó, nắm bắt các cơ hội của thị trường một cách nhanh chóng hơn. Thị trường ASEAN rất đa dạng và đang phát triển nhanh chóng. Nhân viên có trình độ học vấn cao có khả năng nhận biết thông tin thị trường tốt hơn, từ đó nắm bắt các cơ hội kinh doanh một cách hiệu quả hơn. Điều này giúp các doanh nghiệp ASEAN tận dụng tối đa các cơ hội xuất khẩu.

Thị trường sẽ luôn có sự đổi mới, và các doanh nghiệp cần nắm bắt các xu hướng để đáp ứng được với thị trường. Vốn nhân lực chung sẽ giúp cho các doanh nghiệp ASEAN hình thành một hệ thống thông tin phù hợp nhằm xác định được các cơ hội mới cũng như khách hàng tiềm năng để khai thác tối ưu thị trường nước ngoài. Bên cạnh đó, nhân viên với học thức cao sẽ dễ dàng hòa nhập vào thị trường quốc tế hơn, do họ sẽ có đủ chuyên môn và kỹ năng để có thể đáp ứng với sự thay đổi của từng quốc gia. 

Ngoài ra, đào tạo nhân viên có tác động tích cực đối với hoạt động xuất khẩu. Các chương trình đào tạo sẽ giúp cho nhân viên tiếp thu kỹ năng và kiến thức mới để có thể ứng dụng trong hoạt động xuất khẩu tại thị trường quốc tế. Trong khu vực ASEAN, nơi có sự cạnh tranh mạnh mẽ và nhu cầu nâng cao năng lực xuất khẩu, việc đào tạo nhân viên là một chiến lược quan trọng để tăng cường khả năng cạnh tranh. Thêm vào đó, trên thực tế, thị trường xuất khẩu sẽ luôn thay đổi, nên các chương trình đào tạo sẽ cho nhân viên có cơ hội lĩnh hội các công nghệ, kiến thức mới để phát triển và đổi mới sản phẩm phù hợp với từng quốc gia. 

Ngoài ra, việc nâng cao trình độ của nhân viên thông qua các chương trình đào tạo sẽ giúp cho nhân viên gia tăng được mức độ hiểu biết về thị trường quốc tế, từ đó, gia tăng kinh nghiệm trong hoạt động xuất khẩu. Đây được xem là yếu tố quan trọng để các doanh nghiệp tham gia vào thị trường quốc tế một cách hiệu quả. Thông qua các chương trình đào tạo, doanh nghiệp sẽ gia tăng được vốn nguồn nhân lực, từ đó tạo ra một lợi thế cạnh tranh ở trong thị trường quốc tế. Cụ thể, khi nhân viên được cập nhật các kiến thức và kỹ năng mới, họ sẽ áp dụng vào trong công việc để tăng mức độ hiệu quả trong các nghiệp vụ xuất khẩu và khai thác những cơ hội mới. Đây là yếu tố quan trọng để các doanh nghiệp tham gia vào thị trường quốc tế một cách hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia ASEAN đang phát triển và mở rộng quan hệ thương mại toàn cầu.

Thị trường quốc tế luôn có sự thay đổi nhất định, và các doanh nghiệp sẽ cần các chương trình đào tạo nhằm giúp nhân viên nắm bắt được các xu hướng và thông tin mới để hoạt động tối ưu trong thị trường quốc tế. Thêm vào đó, các quốc gia trên thế giới đều luôn cập nhật các tiêu chuẩn và yêu cầu liên quan đến chất lượng và quá trình sản xuất và sản phẩm của các doanh nghiệp hoạt động xuất khẩu. Do vậy, các doanh nghiệp trong khu vực ASEAN phải luôn xây dựng các chương trình huấn luyện để có thể nâng cao được kiến thức và thông tin liên quan để đẩy mạnh được hiệu quả của hoạt động xuất khẩu trong thị trường quốc tế.

Hàm ý quản trị

Kết quả nghiên cứu đã đề xuất ra các hàm ý quản trị quan trọng giúp cho doanh nghiệp gia tăng và phát triển hoạt động xuất khẩu của mình. Đầu tiên, trình độ học vấn của nhân viên có vai trò tích cực đến hoạt động xuất khẩu. Nhân viên là người thực hiện chính hoạt động xuất khẩu cho doanh nghiệp, nên trình độ của họ sẽ tác động đến hoạt động xuất khẩu. Vì vậy, doanh nghiệp nên có các chính sách tuyển dụng phù hợp và tiêu chuẩn để xem xét về trình độ và kinh nghiệm của nhân viên liên quan đến hoạt động xuất khẩu; từ đó, các doanh nghiệp ASEAN sẽ thúc đẩy hoạt động xuất khẩu ra thị trường thế giới.

Thêm vào đó, hoạt động huấn luyện đào tạo nhân viên có tác động quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu của công ty. Trong thực tế, vì hoạt động xuất khẩu sẽ thay đổi liên tục theo nhu cầu, xu hướng của từng quốc gia khác nhau, nếu nhân viên không cập nhật được các kiến thức đó sẽ làm giảm hiệu quả và tiến độ thực hiện xuất khẩu của doanh nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp cần phải đầu tư vào nguồn vốn nhân lực thông qua các chương trình huấn luyện đào tạo nhân viên để nâng cao được trình độ, chuyên môn và kiến thức mới; từ đó, tận dụng trong thúc đẩy hoạt động xuất khẩu hiệu quả hơn.

Nghiên cứu này đã cho thấy hai đóng góp chính:

Đầu tiên, đa phần các nghiên cứu về vai trò của vốn nhân lực đối với hoạt động xuất khẩu được thực hiện ở các quốc gia đã phát triển. Thêm vào đó, không có nhiều nghiên cứu hiện nay tập trung vào chủ đề này với nguồn dữ liệu ở cấp độ doanh nghiệp. Việc nghiên cứu tập trung vào nguồn dữ liệu doanh nghiệp để đánh giá về vai trò của nguồn nhân lực trong hoạt động xuất khẩu sẽ giúp có góc nhìn thực tế về các hoạt động trong thị trường quốc tế. Việc sử dụng nguồn dữ liệu doanh nghiệp tại các nước đang phát triển sẽ giúp nghiên cứu đánh giá hiệu quả về mặt lý thuyết vấn đề vốn nhân lực. Từ đó, nghiên cứu sẽ xem xét chi tiết các yếu tố liên quan đến các cấp độ nguồn nhân lực cũng như các hoạt động liên quan, và đóng góp thêm về mặt lý thuyết vai trò của vốn nhân lực đối với hoạt động xuất khẩu ở cấp độ doanh nghiệp. 

Thứ hai, khu vực ASEAN có tốc độ tăng trưởng cao về hoạt động xuất khẩu và đứng thứ năm về quy mô nền kinh tế lớn trên phạm vi toàn cầu. Khu vực ASEAN là một trong những khu vực kinh tế năng động trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay với nguồn nhân lực dồi dào. Đây không chỉ là khu vực quan trọng trong xuất khẩu tới các quốc gia có nền kinh tế thị trường lớn mà còn là nơi các doanh nghiệp đạt tốc độ tăng trưởng nhanh trong các hoạt động quốc tế từ nông nghiệp đến công nghiệp. Điều này sẽ giúp nghiên cứu đánh giá được mức độ tác động của vốn nhân lực trong hoạt động xuất khẩu tại các nước đang phát triển, đặc biệt là ở khu vực ASEAN. Tuy nhiên, hiện nay chưa có nghiên cứu nào về vai trò của vốn nhân lực với hoạt động xuất khẩu tại khu vực ASEAN, nên bài nghiên cứu sẽ có đóng góp để gia tăng hiệu quả của hoạt động xuất khẩu thông qua cải thiện vốn nhân lực tại khu vực ASEAN. 

Xem toàn bộ bài nghiên cứu: Vai trò của vốn nhân lực trong hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp: Bằng chứng từ khu vực ASEAN TẠI ĐÂY.

Nhóm tác giả: TS. Nguyễn Văn Dũng, NCS. ThS. Đỗ Huỳnh Lâm Thịnh – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là bài viết nằm trong Chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng từ UEH với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng”, UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

Chân Trang (1)

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021