[Research Contribution] Ngân sách xanh – “Đòn bẩy” cho chuyển đổi kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng bao trùm tại Việt Nam

24 Tháng Bảy, 2026

Từ khóa: Ngân sách xanh; Kinh tế tuần hoàn; Tăng trưởng xanh bao trùm; Phát triển bền vững; Chính sách tài chính xanh.

Biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và yêu cầu phát triển bền vững đang thúc đẩy nhiều quốc gia chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn. Tại Việt Nam, quá trình này được định hướng mạnh mẽ thông qua các chiến lược tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Tuy nhiên, để hiện thực hóa các mục tiêu đó, việc huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính vẫn là một trong những thách thức lớn.

Bg 1499x600 (3)

Xuất phát từ thực tiễn này, nhóm nghiên cứu thuộc UEH Mekong, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH), đã thực hiện nghiên cứu nhằm phân tích vai trò của ngân sách xanh trong thúc đẩy chuyển đổi kinh tế tuần hoàn gắn với tăng trưởng bao trùm, qua đó đề xuất một số hàm ý chính sách phù hợp cho Việt Nam.

Ngân sách xanh – Công cụ tài khóa thúc đẩy chuyển đổi kinh tế tuần hoàn

Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, kinh tế tuần hoàn (KTTH) là mô hình tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, kéo dài vòng đời sản phẩm và giảm thiểu chất thải theo hướng khép kín. Nghiên cứu cho thấy KTTH không chỉ góp phần giảm áp lực lên môi trường mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm xanh, mở rộng cơ hội cho cộng đồng và hướng đến các mục tiêu phát triển bền vững. Để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi này, ngân sách xanh được xem là công cụ tài khóa quan trọng, lồng ghép các tiêu chí môi trường vào quá trình lập và phân bổ ngân sách nhằm ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực như công nghệ giảm phát thải, giao thông xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn. Trong bối cảnh Việt Nam triển khai Chiến lược tăng trưởng xanh và Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn, việc sử dụng ngân sách xanh hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và phát triển bền vững.

Vai trò của ngân sách xanh trong tăng trưởng xanh bao trùm

Nghiên cứu cho rằng việc tích hợp kinh tế tuần hoàn với tăng trưởng xanh bao trùm (Inclusive Green Growth – IGG) sẽ góp phần xây dựng mô hình phát triển hài hòa giữa kinh tế, môi trường và xã hội, bảo đảm mọi người dân đều được hưởng lợi từ quá trình tăng trưởng. Trong bối cảnh nhiều quốc gia theo đuổi mục tiêu phục hồi kinh tế gắn với phát triển bền vững sau đại dịch COVID-19, IGG ngày càng trở thành định hướng quan trọng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nghiên cứu chỉ ra bốn vai trò cốt lõi của ngân sách xanh. Thứ nhất, bảo đảm nguồn lực tài chính ổn định cho các hoạt động kinh tế tuần hoàn như tái chế, tái sử dụng, đổi mới công nghệ xanh và xử lý chất thải. Thứ hai, tạo khuôn khổ lồng ghép đồng bộ các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường vào quá trình hoạch định và phân bổ ngân sách. Thứ ba, ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực chiến lược như năng lượng tái tạo, giao thông xanh và hạ tầng tuần hoàn. Thứ tư, mở rộng khả năng huy động các nguồn tài chính xanh như trái phiếu xanh, quỹ đầu tư xanh, hợp tác tài chính quốc tế và thị trường tín chỉ carbon, qua đó tạo thêm nguồn lực cho quá trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn gắn với tăng trưởng bao trùm tại Việt Nam.

Định hướng phát huy vai trò của ngân sách xanh

Mặc dù khẳng định vai trò quan trọng của ngân sách xanh trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh bao trùm, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng quá trình triển khai tại Việt Nam vẫn còn nhiều rào cản như khung pháp lý chưa hoàn thiện, thiếu bộ tiêu chí đánh giá thống nhất, hướng dẫn thực hiện trong khu vực công còn hạn chế và các nghiên cứu chuyên sâu về tài chính xanh chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Những khoảng trống này cho thấy việc hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi là điều kiện quan trọng để ngân sách xanh phát huy vai trò trong giai đoạn tới.

Thứ nhất, cần nâng cao nhận thức của các cơ quan quản lý về vai trò của ngân sách xanh như một công cụ tài khóa chiến lược trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh bao trùm. Khi được vận dụng hiệu quả, ngân sách xanh không chỉ hỗ trợ tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần cân bằng giữa mục tiêu phát triển, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Thứ hai, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về ngân sách xanh theo hướng đồng bộ với các mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời xây dựng hệ thống tiêu chí và chỉ số đánh giá thống nhất để lồng ghép các yếu tố môi trường vào toàn bộ quy trình lập, phân bổ và giám sát ngân sách nhà nước. Đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực công và bảo đảm tính minh bạch trong thực hiện các mục tiêu chuyển đổi xanh.

Cuối cùng, cần ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực có tác động lan tỏa như năng lượng tái tạo, hạ tầng tuần hoàn và công nghệ xanh, đồng thời mở rộng các công cụ tài chính xanh như trái phiếu xanh, quỹ đầu tư xanh và hợp tác tài chính quốc tế. Việc huy động đa dạng các nguồn lực sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn gắn với tăng trưởng xanh bao trùm, hướng tới hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và các mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.

Nhìn chung, nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của ngân sách xanh như một công cụ tài khóa quan trọng trong thúc đẩy chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn gắn với tăng trưởng xanh bao trùm tại Việt Nam. Những kết quả này không chỉ là cơ sở tham khảo cho các nhà hoạch định chính sách trong quá trình hoàn thiện cơ chế tài chính xanh mà còn mở ra những định hướng nghiên cứu và ứng dụng nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, hướng tới cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Xem toàn bộ bài nghiên cứu Ngân sách xanh – “Đòn bẩy” cho chuyển đổi kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng bao trùm tại Việt Nam TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: PGS.TS. Phạm Quang Huy, ThS.Vũ Kiến Phúc – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH)

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “For a More Sustainable Mekong – Vì một Đồng bằng sông Cửu Long bền vững”, thuộc chương trình “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Chân Trang (1)

Tin, ảnh: Tác giả, Phòng Tuyển sinh – Truyền thông UEH Mekong, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

abcd

18 Tháng Sáu, 2026

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021