[Research Contribution] Đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập người nông dân ở Việt Nam
14 Tháng Tư, 2026
Từ khóa: Đa dạng hóa sinh kế; Thu nhập hộ gia đình; Tín dụng vi mô; Thiên tai; Đồng bằng sông Cửu Long; Phát triển nông thôn
Trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) chịu tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, đa dạng hóa sinh kế (livelihood diversification – LD) trở thành hướng tiếp cận quan trọng nhằm duy trì thu nhập và nâng cao khả năng thích ứng của người nông dân. Tuy nhiên, hiệu quả của chiến lược này và các yếu tố điều kiện đi kèm vẫn cần được làm rõ trong thực tiễn. Chính vì vậy, nhóm nghiên cứu thuộc UEH Mekong, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH), đã tiến hành khảo sát 182 hộ gia đình tại thị xã Bình Minh, Vĩnh Long (giai đoạn 2020–2024) nhằm phân tích tác động của đa dạng hóa sinh kế đến thu nhập, đồng thời xem xét vai trò của khả năng tiếp cận tín dụng trong việc thúc đẩy thu nhập phi nông nghiệp, qua đó gợi mở hàm ý cho phát triển nông thôn bền vững và thích ứng khí hậu.

Đa dạng hóa sinh kế: Từ xu hướng chuyển dịch cơ cấu đến chiến lược “sinh tồn” của nông hộ trước rủi ro khí hậu
Trong hơn hai thập kỷ qua, các hộ gia đình nông thôn Việt Nam đã chứng kiến sự thay đổi đáng kể trong cấu trúc sinh kế. Nếu trước đây phần lớn phụ thuộc vào nông nghiệp, thì nay các hoạt động phi nông nghiệp như buôn bán, dịch vụ, lao động công nghiệp và việc làm thời vụ ngày càng chiếm tỷ trọng lớn. Xu hướng này không chỉ phản ánh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, mà còn thể hiện nỗ lực của người dân trong việc giảm thiểu rủi ro thu nhập và tìm kiếm cơ hội tốt hơn cho tương lai.
Đa dạng hóa sinh kế, với việc kết hợp nhiều nguồn thu trong cùng một hộ, từ lâu đã được xem là chiến lược thích ứng quan trọng tại các quốc gia đang phát triển. Tuy nhiên, trong bối cảnh các vùng dễ bị tổn thương như Đồng bằng sông Cửu Long, chiến lược này đã vượt ra khỏi ý nghĩa kinh tế thông thường để trở thành một cơ chế “sinh tồn” trước những tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.
Ở Việt Nam, chính phủ đã chính thức đưa đa dạng hóa sinh kế vào Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025. Tuy nhiên, câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: liệu đa dạng hóa có thực sự giúp hộ nông dân tăng thu nhập và vượt qua rủi ro thiên tai hay không? Nghiên cứu thực nghiệm tại Bình Minh, Vĩnh Long, được triển khai trong giai đoạn 2020–2024, đã cung cấp câu trả lời thuyết phục cho vấn đề này.
Đa dạng hóa sinh kế và vai trò “đòn bẩy” của tín dụng
Nghiên cứu được thực hiện dựa trên bộ dữ liệu theo dõi 182 hộ gia đình tại thị xã Bình Minh trong giai đoạn 5 năm, qua đó phản ánh tương đối đầy đủ sự biến động sinh kế của nông hộ trong bối cảnh chuyển dịch kinh tế nông thôn. Trên cơ sở này, nhóm nghiên cứu áp dụng các phương pháp phân tích định lượng nhằm đo lường mức độ đa dạng hóa sinh kế và đánh giá tác động của chiến lược này đến thu nhập, đồng thời xem xét vai trò của các yếu tố nguồn lực như tài chính, con người và xã hội trong quá trình này.
Kết quả cho thấy, đa dạng hóa sinh kế thực sự làm tăng thu nhập của hộ gia đình. Khi mở rộng và kết hợp hiệu quả các nguồn thu, cả thu nhập nông nghiệp và phi nông nghiệp đều được cải thiện đáng kể, cho thấy đây không chỉ là giải pháp ứng phó rủi ro mà còn là chiến lược chủ động nâng cao năng lực kinh tế. Đáng chú ý, mối quan hệ giữa hai nguồn thu này mang tính bổ trợ lẫn nhau: thu nhập phi nông nghiệp tạo điều kiện tái đầu tư cho sản xuất, trong khi thu nhập nông nghiệp đóng vai trò nền tảng ổn định cho các hoạt động kinh doanh khác.
Bên cạnh đó, tín dụng đóng vai trò như một “đòn bẩy” của thu nhập phi nông nghiệp, khi khả năng tiếp cận vốn giúp các hộ mở rộng hoạt động kinh doanh, dịch vụ và tham gia sâu hơn vào thị trường. Tác động này đặc biệt rõ rệt ở những hộ có mức độ đa dạng hóa sinh kế cao, qua đó cho thấy nguồn lực tài chính không chỉ hỗ trợ mà còn khuếch đại hiệu quả của chiến lược sinh kế trong thực tiễn.
Hàm ý chính sách
Kết quả thực nghiệm tại địa bàn Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long mang lại nhiều gợi ý cho hoạch định chính sách nông thôn trong những giai đoạn tiếp theo:
Thứ nhất, tập trung hỗ trợ hộ thu nhập thấp và phụ thuộc nông nghiệp.
Kết quả cho thấy, chỉ cần gia tăng một mức thu nhập phi nông nghiệp tương đối nhỏ cũng có thể làm tăng đáng kể mức độ đa dạng hóa sinh kế và kéo theo cải thiện mạnh thu nhập tổng. Điều này hàm ý rằng các can thiệp quy mô vừa phải nhưng đúng đối tượng có thể tạo hiệu ứng lan tỏa lớn. Do đó, cần ưu tiên các công cụ như tín dụng ưu đãi, đào tạo nghề ngắn hạn và hỗ trợ chuyển đổi việc làm cho nhóm hộ dễ bị tổn thương nhưng có tiềm năng chuyển đổi cao.
Thứ hai, mở rộng tín dụng vi mô gắn với đào tạo kỹ thuật và quản lý vốn.
Nhiều hộ vẫn khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp hoặc kiến thức tài chính. Chính quyền địa phương cần kết hợp giữa cung cấp vốn và huấn luyện kiến thức tài chính để đảm bảo người dân sử dụng vốn hiệu quả, tránh rơi vào nợ xấu. Việc lồng ghép chương trình tín dụng của Ngân hàng Chính sách Xã hội với hướng dẫn kỹ thuật khởi nghiệp nông thôn có thể nhân đôi tác động tích cực.
Thứ ba, thúc đẩy mô hình sinh kế thích ứng khí hậu.
Vì đa dạng hóa giúp giảm tổn thất do thiên tai, nên các chương trình ứng phó biến đổi khí hậu cần tích hợp khía cạnh sinh kế. Ví dụ: khuyến khích mô hình “đa cây – đa vụ”, phát triển dịch vụ hậu cần nông sản, du lịch nông thôn, hoặc sản xuất gắn với chế biến tại chỗ. Chính sách nên khuyến khích các hộ kết hợp sản xuất nông nghiệp với hoạt động thương mại, dịch vụ, hoặc nghề phụ mang tính ổn định cao.
Thứ tư, tăng cường vai trò của hạ tầng và kết nối xã hội.
Các yếu tố như khả năng tiếp cận thị trường, hạ tầng giao thông, kết nối số và tham gia mạng lưới xã hội có ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và khả năng đa dạng hóa sinh kế. Vì vậy, đầu tư vào hạ tầng, số hóa thông tin và phát triển các tổ chức cộng đồng không chỉ cải thiện điều kiện sống mà còn tạo nền tảng để nông hộ mở rộng cơ hội kinh tế một cách bền vững.
Từ các bằng chứng thực nghiệm, nghiên cứu tại Bình Minh khẳng định: đa dạng hóa sinh kế là chìa khóa giúp nông hộ vừa tăng thu nhập, vừa nâng cao khả năng chống chịu. Kết quả cho thấy đây không còn là phản ứng bị động mà là chiến lược chủ động, với bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về hiệu quả, đặc biệt khi có sự hỗ trợ của tín dụng và các nguồn lực sinh kế. Từ đó, đặt ra yêu cầu chuyển dịch chính sách từ “tăng năng suất” sang “tăng khả năng thích ứng và đa dạng hóa thu nhập”, hướng tới phát triển nông thôn bền vững.
Xem toàn bộ bài nghiên cứu Đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập người nông dân ở Việt Nam TẠI ĐÂY
Nhóm tác giả: TS. Ngô Minh Vũ, ThS. Nguyễn Hoàng Long, ThS Nguyễn Quốc Bình – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH)
Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “For a More Sustainable Mekong – Vì một Đồng bằng sông Cửu Long bền vững”, thuộc chương trình “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Tin, ảnh: Tác giả, Phòng Tuyển sinh – Truyền thông UEH Mekong, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH
Giọng đọc: Thanh Kiều
[Unbox Glo-cal Program] Vi vu Đông Nam Á cùng Chương trình Cử nhân ASIA Co-op
20 Tháng Mười Hai, 2025
[Research Contribution] Đồng đổi mới sáng tạo cho nền kinh tế đại dương bền vững
12 Tháng Mười Hai, 2025
[Research Contribution] Khám phá sự đối lập giữa nghiện thương hiệu và tình yêu thương hiệu
24 Tháng Mười Một, 2025
[Research Contribution] Phát triển bền vững – Góc nhìn đa chiều về hạnh phúc
8 Tháng Mười, 2025
[Research Contribution] Những góc nhìn mới về tương lai của thế giới ảo
16 Tháng Sáu, 2025
[Podcast] Góp ý giải pháp phát triển giáo dục Đại học
5 Tháng Hai, 2025
[Podcast] Các yếu tố ảnh hưởng đến động lực học tập của sinh viên
22 Tháng Một, 2025
[Podcast] “Mô hình Campus thích ứng – Giải pháp dành cho Mekong bền vững”
13 Tháng Một, 2025
[Podcast] Đào tạo nhân lực Mekong tương lai: Trao quyền hành động bền vững
30 Tháng Mười Hai, 2024
[Podcast] Dự án Phát triển khung công bằng giao thoa nhằm khuyến khích khả năng đi bộ
30 Tháng Mười Hai, 2024
[Podcast] Chiến lược thiết kế hậu kỹ thuật số trong nghệ thuật truyền thông
27 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Đồng sáng tạo và xây dựng cộng đồng ArtTech hướng tới tương lai bền vững
26 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Quản trị công nghệ trong kỷ nguyên 4.0: Tổng quan và nhu cầu thị trường
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Công nghệ thông tin – truyền thông và sự ổn định của hệ thống ngân hàng
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Vai trò của chính sách vĩ mô thận trọng đối với tăng trưởng tín dụng tại Việt Nam
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Đề xuất hoàn thiện pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] NFTs – Cuộc cách mạng nghệ thuật hay cơn sốt nhất thời?
18 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] CareFeeder – Giải pháp công nghệ hỗ trợ người già và bệnh nhân Parkinson tự ăn uống
11 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Ứng dụng học máy trong phân tích dữ liệu quản trị nguồn nhân lực
11 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Nghệ thuật dân gian thời 4.0: Múa rối nước tự động dựa trên nền tảng robot
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Bứt phá hiệu suất sáng tạo nhân viên nhờ phản hồi mang tính phát triển
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Giải pháp MPIA: Lối thoát tạm thời cho cuộc khủng hoảng thương mại quốc tế?
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] “Căn bệnh Hà Lan” trong việc nhận kiều hối và trường hợp Việt Nam
31 Tháng Mười, 2024
[Podcast] Giải pháp nâng cao hoạt động vận động cho sinh viên
9 Tháng Tám, 2024
[Podcast] Phong Cách Lãnh Đạo Đạo Đức Và Hành Vi Ngoài Vai Trò Của Công Chức
29 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Định Hình Chiến Lược Phát Triển Toàn Diện, Bền Vững Cho Đất Nước
25 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Mô Hình Đại Học Bền Vững Dành Cho Các Thị Trường Mới Nổi
19 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Những Tiếp Cận Mới Nhất Dành Cho Các Đại Học Bền Vững
11 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Tác Động Của Nguồn Nhân Lực Xanh Đến Các Mục Tiêu Về Môi Trường
24 Tháng Năm, 2024
Kinh Tế Xã Hội Và Sự Phát Thải CO2 Ở Việt Nam Giai Đoạn 1990 – 2018
23 Tháng Năm, 2024
Pháp Luật Dữ Liệu – Kỳ 1: Cần Một Cách Tiếp Cận Mới
15 Tháng Năm, 2024
[Podcast] Pháp Luật Dữ Liệu – Kỳ 1: Cần Một Cách Tiếp Cận Mới
14 Tháng Năm, 2024
Đánh Giá Quảng Cáo Trên Nền Tảng Tiktok
8 Tháng Năm, 2024
[Podcast] Đánh Giá Quảng Cáo Trên Nền Tảng Tiktok
7 Tháng Năm, 2024
[podcast] Phản Ứng Của Chính Sách Xã Hội Đối Với Đại Dịch Covid-19 Ở Một Số Quốc Gia (Kỳ 1)
8 Tháng Mười Hai, 2023
Promoting Learner Autonomy in English Language Learning (Part 2)
28 Tháng Mười Một, 2023
[Podcast] Ngoại giao kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế
10 Tháng Mười Một, 2023
ArtTech and sustainable development
27 Tháng Mười, 2023
Cộng đồng ArtTech đầu tiên tại Việt Nam – Một năm nhìn lại
9 Tháng Mười, 2023
ArtTech – Một xu hướng tương lai
5 Tháng Mười, 2023
ArtTech và phát triển bền vững
3 Tháng Mười, 2023
[Podcast] Máy Tính Và Công Nghệ “Không Đi Một Mình” – Phần 4
24 Tháng Bảy, 2023
[Podcast] Tác Động Của Đồng Tiền Kỹ Thuật Số Đến Tỷ Giá Hối Đoái
14 Tháng Mười Một, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Ngành Du Lịch Việt Nam
5 Tháng Năm, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Lĩnh Vực Y Tế Ở Việt Nam
25 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Phân Tích Dữ Liệu Con Người Tại Việt Nam
18 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Nông Nghiệp Ở Việt Nam
11 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Mô Hình Kinh Tế Chia sẻ: Các Vấn Đề Quản Lý Ở Việt Nam
21 Tháng Một, 2022
[Podcast] Nâng Cao Trải Nghiệm Khách Hàng Trực Tuyến Trong Ngành Du Lịch
15 Tháng Một, 2022
[Podcast] Chính Sách Lao Động Việc Làm Cho TP. HCM Trong Giai Đoạn Sau Giãn Cách
28 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Xây Dựng Thị Trường Chứng Khoán Phi Tập Trung Dựa Trên Công Nghệ Blockchain
24 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Học Tập Suốt Đời Trong Thế Giới Số: Góc Nhìn Từ Nghề Nghiệp Kế Toán, Kiểm toán
21 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Học Tập Suốt Đời Tại UEH: Hướng Đến Đại Học Bền Vững
14 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Xu Hướng Kinh Doanh Bán Lẻ Trực Tuyến Thời Kỳ Covid
10 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Big Data Cho Mục Tiêu Phát Triển Bền Vững: Kinh Nghiệm Quốc Tế
7 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Cải Cách Luật Đất Đai Để Thúc Đẩy Phát Triển Kinh Tế
2 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Cuộc Cách Mạng Trong Kinh Tế Học Thực Nghiệm
30 Tháng Mười Một, 2021
[Podcast] Chỉ Số Giá Tiêu Dùng Từ Góc Nhìn Khai Thác Dữ Liệu Lớn (Big Data)
17 Tháng Mười Một, 2021
[Podcast] Toàn Cảnh Tiền Tệ Kỹ Thuật Số – Phần 5 : Tiền Ổn Định Tư Nhân Diem
5 Tháng Mười Một, 2021
Đứt gãy chuỗi cung ứng vùng trọng điểm phía Nam: 8 giải pháp
20 Tháng Mười, 2021
[Podcast]Toàn Cảnh Tiền Tệ Kỹ Thuật Số – Phần 2: Những Cột Mốc Phát Triển
19 Tháng Mười, 2021
[Podcast] Toàn cảnh tiền tệ kỹ thuật số – Phần 1: Xu thế của thời đại
15 Tháng Mười, 2021
NGÂN HÀNG BẮT TAY FINTECH (Phần 3): Các Giải Pháp Hỗ Trợ
8 Tháng Mười, 2021
UEH chủ trì thành công Hội thảo ICBF 2021
7 Tháng Mười, 2021
GRSD 2021- Hội thảo khoa học “Tăng trưởng xanh và phát triển bền vững”
6 Tháng Mười, 2021
NGÂN HÀNG BẮT TAY FINTECH (phần 2): Chọn đối tác theo tiêu chí nào?
4 Tháng Mười, 2021
‘Đổi mới giáo dục nghề nghiệp là động cơ tăng trưởng kinh tế’
30 Tháng Chín, 2021
Giải pháp “mở cửa” an toàn với các khu công nghiệp tại TP Hồ Chí Minh
27 Tháng Chín, 2021
Khi cuộc sống “bình thường mới”, nơi ở cho người lao động cần được quan tâm
9 Tháng Chín, 2021
Hướng phát triển mô hình đào tạo luân phiên (Dual Education) tại Việt Nam
6 Tháng Chín, 2021
Webinar: Tương lai ngành Thẩm định giá trong thập niên mới
17 Tháng Tám, 2021
Hãy là người dùng thông minh khi đón nhận và chia sẻ thông tin
9 Tháng Tám, 2021
Webinar: An toàn thông tin kế toán trong kỷ nguyên số
3 Tháng Tám, 2021
Có nên đưa lãi suất tiền gửi VND về 0 phần trăm?
20 Tháng Bảy, 2021
Chu kỳ giảm giá của đồng USD?
TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu
26 Tháng Sáu, 2021
Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai
ThS. Tô Công Nguyên Bảo
26 Tháng Sáu, 2021
Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?
TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu
26 Tháng Sáu, 2021
Chuyển đổi số trong trường đại học: Dạy học trực tuyến sẽ trở thành xu hướng tất yếu
GS.TS. Nguyễn Trọng Hoài
26 Tháng Sáu, 2021
Tiền số ngân hàng Trung ương – Vận hành và thử nghiệm
Châu Văn Thành
26 Tháng Sáu, 2021
Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam
Khoa Quản lý nhà nước
26 Tháng Sáu, 2021
“Cấp cứu” doanh nghiệp trước làn sóng COVID-19 thứ 4
23 Tháng Sáu, 2021
Chuyên gia UEH: Việt Nam nên kết hợp tiêm vaccine miễn phí và dịch vụ
23 Tháng Sáu, 2021
Hội thảo khoa học về Thị trường bảo hiểm Việt Nam (Conference on Vietnam’s Insurance Industry – CVII)
Khoa Toán – Thống Kê
7 Tháng Sáu, 2021
Muốn có trung tâm tài chính phải có chiến lược thích ứng
Khoa Tài chính
5 Tháng Sáu, 2021
Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán
Bộ Khoa học và Công nghệ
5 Tháng Sáu, 2021
Sự hữu ích của Lý thuyết trò chơi: Thảo luận về giải Nobel Kinh tế năm 2020
JABES
5 Tháng Sáu, 2021
Đoán định tư pháp: Xu thế mới trong hành nghề Luật
Khoa Luật
5 Tháng Sáu, 2021
Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Nghiên cứu Kinh tế học lao động trong sự biến động của thế giới
JABES
5 Tháng Sáu, 2021
Kết hợp Nghệ thuật và Công nghệ hướng đến Thành phố thông minh đáng sống
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Chuỗi bài “The Basics of B2B”: Thị trường việc làm rộng mở nhiều sinh viên chuyên ngành Marketing đang bỏ quên
TS. Đinh Tiên Minh
5 Tháng Sáu, 2021
Môi trường không phải để nhà đầu tư xài miễn phí!
TS. Phạm Khánh Nam
5 Tháng Sáu, 2021
2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới
PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo
5 Tháng Sáu, 2021
Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp
Phạm Khánh Nam, Việt Dũng
5 Tháng Sáu, 2021
Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền
Quách Doanh Nghiệp
5 Tháng Sáu, 2021
Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam
PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn
5 Tháng Sáu, 2021
Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt
Ths. Lê Thị Hồng Hoa
5 Tháng Sáu, 2021
