[Research Contribution] Du lịch bền vững bắt đầu từ cư dân – Kỳ 2: Từ sự ủng hộ của cộng đồng đến quản trị điểm đến 

22 Tháng Tám, 2026

Từ khóa: Du lịch bền vững; Quản trị điểm đến; Cộng đồng địa phương; Du lịch miền Trung; Du lịch bao trùm; Trao quyền cộng đồng

Khi trao quyền, hạnh phúc, trách nhiệm xã hội và sự gắn bó nơi chốn có thể thúc đẩy cư dân ủng hộ du lịch bền vững, câu hỏi tiếp theo là làm thế nào chuyển những động lực này thành hành động thực tế. Từ khảo sát 686 cư dân làm việc hoặc cung cấp dịch vụ liên quan đến du lịch tại Huế, Đà Nẵng và Quảng Nam, nghiên cứu của nhóm tác giả thuộc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) gợi mở một hướng tiếp cận: quản trị điểm đến cần mở rộng trọng tâm từ thu hút và phục vụ du khách sang xây dựng một hệ sinh thái trong đó cư dân được trao quyền, có tiếng nói và thực sự được tham gia vào quá trình phát triển.

Thumb Lớn Thương Hiệu Học Thuật Mới (4)

Từ Huế, Đà Nẵng và Quảng Nam: Khi bền vững được nhìn từ cộng đồng

Nghiên cứu được thực hiện với 686 cư dân đang làm việc hoặc cung cấp các dịch vụ liên quan đến du lịch tại ba đô thị du lịch lớn ở miền Trung Việt Nam: Huế, Đà Nẵng và Quảng Nam. Đây là bối cảnh giàu ý nghĩa khi ba địa phương đại diện cho nhiều loại hình du lịch nổi bật: du lịch di sản, du lịch biển, du lịch sinh thái, du lịch văn hóa và du lịch đô thị.

Miền Trung có nhiều lợi thế để phát triển du lịch bền vững, từ di sản văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, cộng đồng nghề truyền thống đến hệ sinh thái dịch vụ ngày càng phát triển. Tuy nhiên, khu vực này cũng đối mặt với nhiều áp lực như thương mại hóa di sản, ô nhiễm môi trường, áp lực hạ tầng, sự lệ thuộc vào mùa vụ, cạnh tranh điểm đến và nguy cơ cư dân bị đứng ngoài chuỗi giá trị cao.

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu đưa ra một thông điệp thực tiễn: các địa phương không nên chỉ tập trung vào thu hút khách mà cần đồng thời xây dựng năng lực đồng hành của cộng đồng. Một chiến lược du lịch bền vững sẽ khó thành công nếu cư dân không cảm thấy được trao quyền, không nhìn thấy lợi ích đối với đời sống, không tin vào trách nhiệm xã hội của điểm đến và không có kênh tham gia cụ thể.

Với Huế, bài học có thể nằm ở việc kết nối bảo tồn di sản với đời sống cư dân, để văn hóa không chỉ được trình diễn cho du khách mà tiếp tục là không gian sống có ý nghĩa với cộng đồng.

Với Đà Nẵng, bài học có thể nằm ở việc duy trì hình ảnh đô thị du lịch đáng sống bằng cách gắn phát triển du lịch với chất lượng môi trường, minh bạch dịch vụ và phúc lợi cư dân.

Với Quảng Nam, đặc biệt là các điểm đến gắn với di sản và cộng đồng, bài học có thể nằm ở việc bảo đảm người dân địa phương không chỉ là người phục vụ mà là chủ thể tham gia và hưởng lợi từ phát triển du lịch.

Từ quản lý khách du lịch sang quản trị hệ sinh thái cộng đồng

Từ góc độ ngành du lịch, nghiên cứu gợi mở một sự chuyển dịch quan trọng. Trong quá khứ, nhiều chiến lược điểm đến tập trung vào du khách: làm sao để thu hút khách, tăng chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú, nâng cao mức độ hài lòng và khuyến khích quay lại. Những mục tiêu này vẫn quan trọng nhưng chưa đủ.

Du lịch bền vững đòi hỏi ngành phải mở rộng trọng tâm sang cư dân và cộng đồng địa phương.

Một điểm đến bền vững không chỉ là nơi du khách hài lòng mà còn là nơi cư dân cảm thấy đáng sống, đáng tự hào và đáng tham gia. Vì vậy, các chỉ số quản trị du lịch trong tương lai cần bổ sung những thước đo như mức độ trao quyền của cư dân, cảm nhận hạnh phúc, niềm tin vào trách nhiệm xã hội điểm đến, sự gắn bó nơi chốn, mức độ tham gia vào quyết định du lịch và khả năng tiếp cận lợi ích kinh tế từ du lịch.

Cách tiếp cận này cũng giúp ngành du lịch tránh rủi ro phát triển một chiều. Nếu chỉ tối đa hóa số lượng khách, điểm đến có thể rơi vào tình trạng quá tải, mất bản sắc và suy giảm chất lượng sống. Nếu chỉ tập trung vào nhà đầu tư lớn, cộng đồng địa phương có thể bị đẩy xuống vị trí thấp trong chuỗi giá trị. Nếu chỉ truyền thông về bền vững mà thiếu cơ chế tham gia, cư dân có thể mất niềm tin.

Ngược lại, khi cư dân được xem là đối tác chiến lược, điểm đến có cơ hội phát triển theo hướng bao trùm, nhân văn và bền vững hơn.

Ở tầm vĩ mô, nghiên cứu cũng đóng góp vào cách hiểu về các SDGs trong du lịch. SDG 8 không chỉ là tạo thêm việc làm mà còn là tạo công việc có chất lượng và cơ hội nâng cao năng lực cho người dân. SDG 11 không chỉ là bảo tồn di sản vật thể mà còn là duy trì cộng đồng sống, bản sắc và cảm giác thuộc về. SDG 12 không chỉ kêu gọi du khách tiêu dùng có trách nhiệm mà còn hướng đến thiết kế hệ thống dịch vụ giúp cả doanh nghiệp và cư dân vận hành có trách nhiệm hơn. SDG 16 và SDG 17 nhấn mạnh phát triển bền vững cần thể chế biết lắng nghe và quan hệ đối tác đa bên, trong đó cư dân có tiếng nói thực chất.

Kích hoạt sự ủng hộ của cư dân bằng hai con đường

Từ kết quả nghiên cứu, có thể rút ra hai nhóm giải pháp chính dành cho nhà quản lý điểm đến, chính quyền địa phương và doanh nghiệp du lịch.

Con đường từ bên trong: Tăng trao quyền và hạnh phúc cho cư dân

Trước khi triển khai các dự án du lịch bền vững, địa phương cần hiểu cư dân đang cảm nhận như thế nào về du lịch. Các khảo sát định kỳ về chất lượng sống, cảm nhận được trao quyền, mức độ hài lòng và cơ hội tham gia nên được thực hiện ở cấp phường, xã hoặc cộng đồng nghề. Kết quả khảo sát cần được công khai và sử dụng làm cơ sở điều chỉnh chính sách.

Bên cạnh đó, cần mở rộng các kênh tham gia cho cư dân. Các cuộc họp cộng đồng, hội đồng tư vấn du lịch, nền tảng phản hồi số, kênh tiếp nhận khiếu nại, diễn đàn đối thoại giữa doanh nghiệp và cư dân, chương trình đào tạo kỹ năng du lịch bền vững đều có thể giúp người dân cảm thấy mình có tiếng nói và khả năng hành động.

Đặc biệt, những nhóm thường ít được đại diện như lao động thời vụ, hộ kinh doanh nhỏ, nghệ nhân, phụ nữ, thanh niên và cộng đồng ven đô cần được đưa vào quá trình tham vấn.

Con đường từ bên ngoài: Làm rõ trách nhiệm xã hội và nuôi dưỡng gắn bó nơi chốn

Điểm đến cần làm cho các hoạt động trách nhiệm trở nên hữu hình. Nếu có chương trình bảo vệ môi trường, cần cho cư dân thấy kết quả cụ thể. Nếu nguồn thu từ du lịch được tái đầu tư cho cộng đồng, cần minh bạch cách phân bổ. Nếu doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội, hoạt động đó cần được kết nối với nhu cầu thực tế của địa phương thay vì chỉ phục vụ mục tiêu truyền thông.

Đồng thời, cần tạo ra các hoạt động giúp cư dân tái kết nối với nơi chốn. Các chương trình kể chuyện địa phương, ngày hội cộng đồng, tour do cư dân dẫn dắt, hoạt động bảo tồn di sản sống, dự án làm sạch không gian công cộng, lớp học về văn hóa địa phương cho thế hệ trẻ hoặc chương trình “đại sứ bền vững địa phương” có thể góp phần tăng niềm tự hào và trách nhiệm với điểm đến.

Bên cạnh đó, chuẩn mực cộng đồng cần được xây dựng theo hướng tích cực. Thay vì chỉ kêu gọi từng cá nhân hành động, điểm đến có thể hình thành các phong trào cộng đồng, trong đó hành vi bền vững được nhìn thấy, ghi nhận và lan tỏa.

Chẳng hạn, các khu phố du lịch có thể công khai số hộ kinh doanh giảm nhựa dùng một lần; các nhóm hướng dẫn viên cam kết giới thiệu văn hóa địa phương một cách tôn trọng; các cơ sở lưu trú phối hợp với cư dân trong chương trình bảo vệ môi trường; các trường học địa phương đưa giáo dục du lịch bền vững vào hoạt động ngoại khóa.

Doanh nghiệp du lịch cũng cần xem cư dân là đối tác thay vì chỉ là nguồn lao động. Doanh nghiệp có thể hợp tác với cộng đồng trong cung ứng sản phẩm địa phương, tổ chức trải nghiệm văn hóa, chia sẻ lợi ích, đào tạo kỹ năng, hỗ trợ chuyển đổi xanh và xây dựng chuỗi giá trị du lịch có trách nhiệm. Khi cư dân nhìn thấy doanh nghiệp thực sự đóng góp cho địa phương, niềm tin và sự ủng hộ đối với du lịch bền vững sẽ tăng lên.

Một điểm đến bền vững trước hết phải là nơi đáng sống

Nghiên cứu về sự ủng hộ của cư dân đối với phát triển du lịch bền vững gửi đi một thông điệp rõ ràng: du lịch bền vững không thể được xây dựng chỉ từ quy hoạch, khẩu hiệu hay chiến dịch quảng bá. Nó cần bắt đầu từ những con người sống tại điểm đến, làm việc cùng du lịch, gìn giữ văn hóa địa phương và trực tiếp cảm nhận những tác động của tăng trưởng du lịch.

Đóng góp của nghiên cứu nằm ở việc chỉ ra những động lực cụ thể thúc đẩy cư dân ủng hộ phát triển du lịch bền vững. Khi cư dân cảm thấy được trao quyền, có cuộc sống tốt hơn, nhìn thấy trách nhiệm xã hội của điểm đến, gắn bó với nơi mình sống, được cộng đồng khuyến khích và có khả năng tham gia, họ sẽ có thái độ tích cực hơn và sẵn sàng đồng hành với các sáng kiến bền vững hơn.

Đối với ngành du lịch Việt Nam, đặc biệt là các địa phương đang phát triển mạnh như Huế, Đà Nẵng và Quảng Nam, kết quả nghiên cứu gợi ý một hướng đi quan trọng: muốn phát triển du lịch bền vững, cần xây dựng điểm đến không chỉ hấp dẫn với du khách mà còn đáng sống với cư dân. Khi cư dân được lắng nghe, được trao quyền và được hưởng lợi công bằng, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ tài nguyên, gìn giữ bản sắc, nâng cao chất lượng trải nghiệm và lan tỏa hình ảnh tích cực của điểm đến.

Trong bối cảnh du lịch toàn cầu đang chuyển từ tăng trưởng số lượng sang phát triển chất lượng và bền vững, cư dân địa phương cần được đặt ở trung tâm của quản trị điểm đến. Một điểm đến bền vững không chỉ là nơi du khách muốn đến, mà còn là nơi người dân muốn ở lại, muốn tham gia và muốn cùng xây dựng tương lai. Từ đó, du lịch không chỉ là một ngành kinh tế mà còn có thể trở thành công cụ phát triển cộng đồng, nâng cao hạnh phúc, củng cố bản sắc và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững.

Tác giả: Trần Thị Kim Phương – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là bài viết nằm trong Chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng từ UEH với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng”, UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo. 

Chân Trang (1)

Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác

Giọng đọc: Thanh Kiều

abcd

18 Tháng Sáu, 2026

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021