[Research Contribution] Logistics xanh thời 4.0: Cơ hội bứt phá hay rào cản vô hình?

7 Tháng Tám, 2025

THE RESEARCH OF Green Logistics in the 4.0 Era: Breakthrough Opportunity or Invisible Barrier?

Explore more HERE

Từ khóa: Logistics xanh, Công nghệ 4.0, chuyển đổi số, phát triển bền vững, rào cản triển khai, xu hướng logistics

Logistics xanh đang trở thành chiến lược sống còn cho doanh nghiệp trong thời đại chuyển đổi số và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến áp dụng vào công cuộc “xanh hóa” logistics vẫn gặp nhiều rào cản. Nghiên cứu của tác giả thuộc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) dựa trên tổng quan lý thuyết có hệ thống, đưa ra một bức tranh toàn cảnh từ kinh nghiệm toàn cầu và gợi mở các giải pháp để thúc đẩy logistics xanh ứng dụng Công nghiệp 4.0.

Thumb Lớn Thương Hiệu Học Thuật Mới

Vì sao cần nghiên cứu logistics xanh 4.0?

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các cam kết giảm phát thải toàn cầu, ngành logistics – vốn đóng vai trò huyết mạch cho thương mại và chuỗi cung ứng – đang trở thành một trong những nguồn phát thải CO₂ lớn nhất. Riêng hệ thống vận tải chiếm khoảng 25% lượng phát thải CO₂ toàn cầu (Agyabeng-Mensah et al., 2020). Tại Việt Nam, nhu cầu chuyển đổi sang mô hình logistics xanh không còn là lựa chọn mang tính “tự nguyện”, mà là một yêu cầu bắt buộc để duy trì khả năng cạnh tranh, đặc biệt khi các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản đang siết chặt các quy định liên quan đến “dấu chân carbon” và tiêu chuẩn xanh.

Không chỉ các tập đoàn xuất khẩu lớn, mà ngay cả các doanh nghiệp logistics nội địa tại Việt Nam – từ nhà kho, vận tải, đến thương mại điện tử – đều đang đối mặt với sức ép phải “xanh hóa” hoạt động nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song đó, làn sóng Công nghiệp 4.0 mang đến nhiều cơ hội chuyển đổi mạnh mẽ. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), chuỗi khối (blockchain), cảm biến thông minh và robot tự động không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành, mà còn hỗ trợ cắt giảm chi phí, tiết kiệm năng lượng và hạn chế lãng phí tài nguyên.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, mức độ sẵn sàng công nghệ, hạ tầng dữ liệu, kỹ năng lao động và chính sách hỗ trợ vẫn còn khoảng cách lớn. Hầu hết doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) vẫn gặp khó khăn trong việc đầu tư vào hệ thống kho bãi thông minh, phương tiện điện hóa hay các nền tảng quản trị chuỗi cung ứng hiện đại.

Nghiên cứu đã làm gì?

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp tổng quan hệ thống (Systematic Literature Review) trên 157 bài báo quốc tế từ hai cơ sở dữ liệu lớn nhất là WoS và Scopus uy tín nhằm phân tích một cách toàn diện cách các công nghệ 4.0 đang được áp dụng trong thực tiễn logistics xanh.

Cụ thể, nghiên cứu xác định rõ 6 nhóm thực hành logistics xanh và cách công nghệ được tích hợp vào từng nhóm:

  • Vận tải xanh: Ứng dụng xe điện, hệ thống quản lý vận tải (TMS), UAV giám sát hành trình.
  • Kho bãi xanh: Tích hợp IoT, AI, AR, mã QR và hệ thống quản lý kho tự động (WMS).
  • Mua sắm & đóng gói xanh: Phân tích dữ liệu lớn (Big Data), blockchain truy xuất nguồn gốc, cảm biến giám sát.
  • Thu hồi và xử lý rác thải: Robot phân loại, hệ thống logistics vòng kín, thuật toán dự đoán dòng thải.
  • Thiết kế sản phẩm xanh: Sử dụng vật liệu thân thiện môi trường và tối ưu tái sử dụng thông qua công nghệ số.
  • Hỗ trợ ra quyết định: Các nền tảng số tích hợp dữ liệu chuỗi cung ứng theo thời gian thực.

Điểm đặc biệt của nghiên cứu là không chỉ mô tả công nghệ, mà còn đưa ra một mô hình phân tích rào cản thực thi, được chia theo nhóm chủ thể liên quan.

  • Bên trong doanh nghiệp: Thiếu kỹ năng số, ngân sách hạn chế, thiếu cam kết từ lãnh đạo, văn hóa quản trị chưa ưu tiên yếu tố môi trường.
  • Bên ngoài doanh nghiệp: Luật pháp chưa rõ ràng, thiếu ưu đãi tài chính, thiếu hợp tác trong chuỗi cung ứng, người tiêu dùng còn thờ ơ, rủi ro an ninh mạng cao.

Ngoài ra, nghiên cứu còn chỉ ra sự khác biệt rõ rệt trong mức độ áp dụng GL 4.0 giữa các ngành:

  • Ngành ô tô và điện tử có xu hướng tiên phong nhờ chuỗi cung ứng phức tạp và khả năng đầu tư công nghệ cao.
  • Ngành thực phẩm, bán lẻ, thương mại điện tử lại ưu tiên các công nghệ truy xuất nguồn gốc, theo dõi nhiệt độ và kiểm soát tồn kho thông minh.
  • Trong khi đó, các lĩnh vực như nông nghiệp, thủy sản, chế biến nhỏ vẫn phụ thuộc vào lao động thủ công, gặp khó khăn trong số hóa.

Nghiên cứu chỉ ra điều gì mới?

  • Logistics xanh 4.0 không còn là vấn đề “có hay không”, mà là bài toán chiến lược dài hạn đòi hỏi sự phối hợp giữa con người – công nghệ – chính sách.
  • Việc triển khai GL 4.0 cần được thiết kế theo từng ngành nghề và không thể áp dụng một công thức chung.
  • Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chiếm phần lớn trong chuỗi cung ứng Việt Nam, cần được hỗ trợ mạnh mẽ về tài chính, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.
  • Chính phủ và các hiệp hội ngành nghề đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường pháp lý rõ ràng, có chính sách khuyến khích “xanh hóa”, đồng thời đảm bảo dữ liệu và công nghệ được chia sẻ theo cách an toàn, minh bạch.

Giải pháp từ nghiên cứu

Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đã đề xuất các giải pháp như sau:

Đối với doanh nghiệp:

  • Đánh giá mức độ sẵn sàng về kỹ thuật, nhân lực và nguồn vốn để xây dựng lộ trình chuyển đổi logistics xanh phù hợp từng ngành hàng.
  • Tăng cường đào tạo nội bộ về công nghệ 4.0 và tư duy phát triển bền vững.
  • Hợp tác với các nhà cung cấp công nghệ để thử nghiệm giải pháp logistics xanh trong quy mô nhỏ, trước khi mở rộng toàn hệ thống.

Đối với Chính phủ và nhà quản lý:

  • Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, chính sách ưu đãi và chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong việc áp dụng logistics xanh (như miễn giảm thuế, ưu đãi tín dụng xanh, chứng chỉ carbon,…).
  • Đầu tư vào hạ tầng số dùng chung, hỗ trợ chia sẻ dữ liệu vận hành logistics liên vùng, liên ngành.

Đối với cộng đồng và người tiêu dùng:

  • Thúc đẩy các chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức về tiêu dùng xanh và lựa chọn dịch vụ logistics thân thiện với môi trường.
  • Khuyến khích các nền tảng TMĐT, ứng dụng giao hàng phát triển các mô hình giao hàng xanh, sử dụng phương tiện điện và đóng gói sinh học.

Kết luận: Logistics xanh 4.0 – Từ mục tiêu đến hành động

Nghiên cứu khẳng định rằng việc chuyển đổi sang mô hình logistics xanh ứng dụng công nghệ 4.0 là hoàn toàn khả thi, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang tích cực tham gia các cam kết toàn cầu về giảm phát thải và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, con đường này không dễ dàng và cần sự phối hợp đa bên: từ chính phủ, doanh nghiệp, nhà cung cấp công nghệ đến người tiêu dùng. Nếu được hỗ trợ đúng cách, logistics xanh 4.0 sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả vận hành, mà còn tạo ra giá trị lâu dài về môi trường, xã hội và kinh tế.

Đây chính là lời nhắc nhở rằng: “Phát triển bền vững không phải là điều xa xỉ, mà là lựa chọn khôn ngoan để tồn tại và phát triển trong tương lai.”

Xem toàn bộ bài nghiên cứu “Logistics xanh thời 4.0: Cơ hội bứt phá hay rào cản vô hình?” TẠI ĐÂY

Tác giả: TS. Hoàng Thu Hằng – Khoa Kinh doanh quốc tế – Marketing, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là bài viết nằm trong Chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng từ UEH với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng”, UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

Chân Trang (1)

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021