[Research Contribution] Tham nhũng và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp Việt Nam: Vai trò điều tiết của chuyển đổi số
14 Tháng Bảy, 2026
Từ khóa: Tham nhũng, chuyển đổi số, hiệu quả doanh nghiệp, kinh tế số, quản trị công.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, tham nhũng vẫn là một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển của doanh nghiệp tại các nền kinh tế mới nổi. Liệu chuyển đổi số có thể giúp doanh nghiệp giảm bớt những tác động tiêu cực từ môi trường thể chế? Nhóm nghiên cứu thuộc UEH Mekong, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH), đã làm rõ mối quan hệ giữa tham nhũng, hiệu quả hoạt động doanh nghiệp và vai trò điều tiết của chuyển đổi số tại Việt Nam.

Tham nhũng trở thành “lực cản vô hình” đối với doanh nghiệp
Trong tiến trình phát triển kinh tế, tham nhũng luôn được xem là một trong những rào cản lớn đối với năng lực cạnh tranh và tăng trưởng của doanh nghiệp, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi. Các khoản chi phí không chính thức, thủ tục hành chính phức tạp hay sự thiếu minh bạch trong môi trường thể chế không chỉ làm gia tăng chi phí giao dịch mà còn kéo dài thời gian xử lý, khiến doanh nghiệp suy giảm hiệu quả hoạt động.
Tại Việt Nam, dù môi trường đầu tư và kinh doanh đã có nhiều cải thiện, doanh nghiệp vẫn gặp không ít khó khăn liên quan đến thủ tục hành chính, chi phí thời gian và các khoản chi phí ngoài quy định. Trong khi đó, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội cải thiện chất lượng quản trị công thông qua chính quyền số, dịch vụ công trực tuyến và hạ tầng số, góp phần giảm tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý, từ đó hạn chế nguy cơ phát sinh tham nhũng.
Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng được đặt ra là: Liệu chuyển đổi số có đủ khả năng làm giảm tác động tiêu cực của tham nhũng đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp?
Xuất phát từ khoảng trống nghiên cứu này, nhóm tác giả thuộc UEH Mekong đã đánh giá tác động của tham nhũng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời phân tích vai trò điều tiết của chuyển đổi số trong mối quan hệ này, nhằm cung cấp thêm bằng chứng thực nghiệm cho quá trình cải cách thể chế và chuyển đổi số.
Tham nhũng: “Bánh xe cát” của tăng trưởng doanh nghiệp
Trong kinh tế học thể chế, tồn tại hai quan điểm đối lập về tác động của tham nhũng. Giả thuyết “bôi trơn bánh xe” (grease the wheels) cho rằng tham nhũng có thể giúp doanh nghiệp vượt qua những thủ tục hành chính kém hiệu quả. Ngược lại, giả thuyết “bánh xe cát” (sand the wheels) khẳng định tham nhũng làm gia tăng chi phí giao dịch, phân bổ nguồn lực kém hiệu quả và cản trở tăng trưởng doanh nghiệp.
Nghiên cứu tập trung kiểm định hai quan điểm này trong bối cảnh Việt Nam, với đối tượng là các doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước.
Kết quả cho thấy, tham nhũng làm suy giảm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, qua đó ủng hộ giả thuyết “bánh xe cát”. Đáng chú ý, chuyển đổi số có khả năng làm giảm tác động tiêu cực này, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Chuyển đổi số – Nguồn lực nâng cao hiệu quả doanh nghiệp
Dựa trên Lý thuyết nguồn lực (Resource-Based Theory), nghiên cứu cho rằng lợi thế cạnh tranh không chỉ đến từ điều kiện thị trường mà còn phụ thuộc vào khả năng khai thác hiệu quả các nguồn lực nội tại, trong đó công nghệ số là một nguồn lực chiến lược.
Kết quả phân tích cho thấy chuyển đổi số có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực mà còn góp phần giảm ảnh hưởng của những hạn chế về thể chế, đặc biệt trong môi trường có mức độ tham nhũng cao. Điều này khẳng định chuyển đổi số không chỉ là động lực đổi mới công nghệ mà còn là công cụ hỗ trợ nâng cao chất lượng quản trị và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Nghiên cứu này đóng góp ba giá trị nổi bật: (1) Mở rộng bằng chứng thực nghiệm về tác động tham nhũng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp; (2) Làm rõ vai trò điều tiết của chuyển đổi số như một nguồn lực hay động lực thay thế vai trò của cải cách thể chế truyền thống; (3) Việc phân tích cơ chế trung gian của hiệu quả chi phí thời gian, giúp giải thích rõ hơn cách thức các yếu tố thể chế tác động đến doanh nghiệp.
Hiệu quả chi phí thời gian: Cơ chế tác động quan trọng
Một phát hiện đáng chú ý của nghiên cứu là hiệu quả chi phí thời gian đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa tham nhũng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Khi mức độ tham nhũng được kiểm soát tốt hơn, doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể thời gian thực hiện các thủ tục hành chính và giảm chi phí chờ đợi. Đồng thời, việc triển khai chính quyền số, cổng dịch vụ công trực tuyến hay các nền tảng khai báo điện tử cũng góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động.
Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng công nghệ số chưa thể thay thế hoàn toàn cải cách thể chế. Những thủ tục hành chính còn phức tạp hay quy trình thiếu minh bạch vẫn cần được cải cách đồng bộ để phát huy tối đa lợi ích của chuyển đổi số.
Hàm ý chính sách
Từ các kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất một số hàm ý quan trọng:
Đối với chính quyền địa phương, cần tăng cường kiểm soát tham nhũng tại các khâu thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số trong cung cấp dịch vụ công và hoàn thiện cơ chế giám sát nhằm nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí không chính thức cho doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp, cần chủ động đầu tư vào các giải pháp số như hóa đơn điện tử, chữ ký số và hệ thống quản trị số nhằm tự động hóa quy trình, giảm thời gian xử lý thủ tục và nâng cao hiệu quả hoạt động. Đồng thời, doanh nghiệp nên tích cực tham gia phản hồi chính sách thông qua các hiệp hội để góp phần thúc đẩy cải cách hành chính và hoàn thiện môi trường kinh doanh.
Sự kết hợp giữa cải cách thể chế và chuyển đổi số sẽ tạo nền tảng quan trọng để giảm chi phí giao dịch, nâng cao hiệu quả hoạt động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Có thể thấy, sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp chủ động số hóa và chính quyền trong việc minh bạch hóa thủ tục sẽ góp phần giảm chi phí không chính thức, nâng cao hiệu quả kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
Chính vì vậy, nghiên cứu không chỉ bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tác động tiêu cực của tham nhũng đối với hiệu quả doanh nghiệp tại Việt Nam mà còn khẳng định vai trò điều tiết quan trọng của chuyển đổi số trong bối cảnh kinh tế số. Kết quả góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách trong quá trình thúc đẩy chuyển đổi số, cải thiện chất lượng thể chế và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả, hướng tới phát triển bền vững.
Xem toàn bộ bài nghiên cứu Tham nhũng và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp Việt Nam: Vai trò điều tiết của chuyển đổi số TẠI ĐÂY
Nhóm tác giả: ThS. Trần Thị Thảo Quyên, Nguyễn Văn Tiến Sơn, ThS. Đoàn Thị Thanh Hòa, ThS. Trần Ngọc Hòa – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH)
Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “For a More Sustainable Mekong – Vì một Đồng bằng sông Cửu Long bền vững”, thuộc chương trình “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Tin, ảnh: Tác giả, Phòng Tuyển sinh – Truyền thông UEH Mekong, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH
Giọng đọc: Thanh Kiều
abcd
18 Tháng Sáu, 2026
[Unbox Glo-cal Program] Vi vu Đông Nam Á cùng Chương trình Cử nhân ASIA Co-op
20 Tháng Mười Hai, 2025
[Research Contribution] Đồng đổi mới sáng tạo cho nền kinh tế đại dương bền vững
12 Tháng Mười Hai, 2025
[Research Contribution] Khám phá sự đối lập giữa nghiện thương hiệu và tình yêu thương hiệu
24 Tháng Mười Một, 2025
[Research Contribution] Phát triển bền vững – Góc nhìn đa chiều về hạnh phúc
8 Tháng Mười, 2025
[Research Contribution] Những góc nhìn mới về tương lai của thế giới ảo
16 Tháng Sáu, 2025
[Podcast] Góp ý giải pháp phát triển giáo dục Đại học
5 Tháng Hai, 2025
[Podcast] Các yếu tố ảnh hưởng đến động lực học tập của sinh viên
22 Tháng Một, 2025
[Podcast] “Mô hình Campus thích ứng – Giải pháp dành cho Mekong bền vững”
13 Tháng Một, 2025
[Podcast] Đào tạo nhân lực Mekong tương lai: Trao quyền hành động bền vững
30 Tháng Mười Hai, 2024
[Podcast] Dự án Phát triển khung công bằng giao thoa nhằm khuyến khích khả năng đi bộ
30 Tháng Mười Hai, 2024
[Podcast] Chiến lược thiết kế hậu kỹ thuật số trong nghệ thuật truyền thông
27 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Đồng sáng tạo và xây dựng cộng đồng ArtTech hướng tới tương lai bền vững
26 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Quản trị công nghệ trong kỷ nguyên 4.0: Tổng quan và nhu cầu thị trường
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Công nghệ thông tin – truyền thông và sự ổn định của hệ thống ngân hàng
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Vai trò của chính sách vĩ mô thận trọng đối với tăng trưởng tín dụng tại Việt Nam
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Đề xuất hoàn thiện pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] NFTs – Cuộc cách mạng nghệ thuật hay cơn sốt nhất thời?
18 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] CareFeeder – Giải pháp công nghệ hỗ trợ người già và bệnh nhân Parkinson tự ăn uống
11 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Ứng dụng học máy trong phân tích dữ liệu quản trị nguồn nhân lực
11 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Nghệ thuật dân gian thời 4.0: Múa rối nước tự động dựa trên nền tảng robot
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Bứt phá hiệu suất sáng tạo nhân viên nhờ phản hồi mang tính phát triển
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Giải pháp MPIA: Lối thoát tạm thời cho cuộc khủng hoảng thương mại quốc tế?
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] “Căn bệnh Hà Lan” trong việc nhận kiều hối và trường hợp Việt Nam
31 Tháng Mười, 2024
[Podcast] Giải pháp nâng cao hoạt động vận động cho sinh viên
9 Tháng Tám, 2024
[Podcast] Phong Cách Lãnh Đạo Đạo Đức Và Hành Vi Ngoài Vai Trò Của Công Chức
29 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Định Hình Chiến Lược Phát Triển Toàn Diện, Bền Vững Cho Đất Nước
25 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Mô Hình Đại Học Bền Vững Dành Cho Các Thị Trường Mới Nổi
19 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Những Tiếp Cận Mới Nhất Dành Cho Các Đại Học Bền Vững
11 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Tác Động Của Nguồn Nhân Lực Xanh Đến Các Mục Tiêu Về Môi Trường
24 Tháng Năm, 2024
Kinh Tế Xã Hội Và Sự Phát Thải CO2 Ở Việt Nam Giai Đoạn 1990 – 2018
23 Tháng Năm, 2024
Pháp Luật Dữ Liệu – Kỳ 1: Cần Một Cách Tiếp Cận Mới
15 Tháng Năm, 2024
[Podcast] Pháp Luật Dữ Liệu – Kỳ 1: Cần Một Cách Tiếp Cận Mới
14 Tháng Năm, 2024
Đánh Giá Quảng Cáo Trên Nền Tảng Tiktok
8 Tháng Năm, 2024
[Podcast] Đánh Giá Quảng Cáo Trên Nền Tảng Tiktok
7 Tháng Năm, 2024
[podcast] Phản Ứng Của Chính Sách Xã Hội Đối Với Đại Dịch Covid-19 Ở Một Số Quốc Gia (Kỳ 1)
8 Tháng Mười Hai, 2023
Promoting Learner Autonomy in English Language Learning (Part 2)
28 Tháng Mười Một, 2023
[Podcast] Ngoại giao kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế
10 Tháng Mười Một, 2023
ArtTech and sustainable development
27 Tháng Mười, 2023
Cộng đồng ArtTech đầu tiên tại Việt Nam – Một năm nhìn lại
9 Tháng Mười, 2023
ArtTech – Một xu hướng tương lai
5 Tháng Mười, 2023
ArtTech và phát triển bền vững
3 Tháng Mười, 2023
[Podcast] Máy Tính Và Công Nghệ “Không Đi Một Mình” – Phần 4
24 Tháng Bảy, 2023
[Podcast] Tác Động Của Đồng Tiền Kỹ Thuật Số Đến Tỷ Giá Hối Đoái
14 Tháng Mười Một, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Ngành Du Lịch Việt Nam
5 Tháng Năm, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Lĩnh Vực Y Tế Ở Việt Nam
25 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Phân Tích Dữ Liệu Con Người Tại Việt Nam
18 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Nông Nghiệp Ở Việt Nam
11 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Mô Hình Kinh Tế Chia sẻ: Các Vấn Đề Quản Lý Ở Việt Nam
21 Tháng Một, 2022
[Podcast] Nâng Cao Trải Nghiệm Khách Hàng Trực Tuyến Trong Ngành Du Lịch
15 Tháng Một, 2022
[Podcast] Chính Sách Lao Động Việc Làm Cho TP. HCM Trong Giai Đoạn Sau Giãn Cách
28 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Xây Dựng Thị Trường Chứng Khoán Phi Tập Trung Dựa Trên Công Nghệ Blockchain
24 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Học Tập Suốt Đời Trong Thế Giới Số: Góc Nhìn Từ Nghề Nghiệp Kế Toán, Kiểm toán
21 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Học Tập Suốt Đời Tại UEH: Hướng Đến Đại Học Bền Vững
14 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Xu Hướng Kinh Doanh Bán Lẻ Trực Tuyến Thời Kỳ Covid
10 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Big Data Cho Mục Tiêu Phát Triển Bền Vững: Kinh Nghiệm Quốc Tế
7 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Cải Cách Luật Đất Đai Để Thúc Đẩy Phát Triển Kinh Tế
2 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Cuộc Cách Mạng Trong Kinh Tế Học Thực Nghiệm
30 Tháng Mười Một, 2021
[Podcast] Chỉ Số Giá Tiêu Dùng Từ Góc Nhìn Khai Thác Dữ Liệu Lớn (Big Data)
17 Tháng Mười Một, 2021
[Podcast] Toàn Cảnh Tiền Tệ Kỹ Thuật Số – Phần 5 : Tiền Ổn Định Tư Nhân Diem
5 Tháng Mười Một, 2021
Đứt gãy chuỗi cung ứng vùng trọng điểm phía Nam: 8 giải pháp
20 Tháng Mười, 2021
[Podcast]Toàn Cảnh Tiền Tệ Kỹ Thuật Số – Phần 2: Những Cột Mốc Phát Triển
19 Tháng Mười, 2021
[Podcast] Toàn cảnh tiền tệ kỹ thuật số – Phần 1: Xu thế của thời đại
15 Tháng Mười, 2021
NGÂN HÀNG BẮT TAY FINTECH (Phần 3): Các Giải Pháp Hỗ Trợ
8 Tháng Mười, 2021
UEH chủ trì thành công Hội thảo ICBF 2021
7 Tháng Mười, 2021
GRSD 2021- Hội thảo khoa học “Tăng trưởng xanh và phát triển bền vững”
6 Tháng Mười, 2021
NGÂN HÀNG BẮT TAY FINTECH (phần 2): Chọn đối tác theo tiêu chí nào?
4 Tháng Mười, 2021
‘Đổi mới giáo dục nghề nghiệp là động cơ tăng trưởng kinh tế’
30 Tháng Chín, 2021
Giải pháp “mở cửa” an toàn với các khu công nghiệp tại TP Hồ Chí Minh
27 Tháng Chín, 2021
Khi cuộc sống “bình thường mới”, nơi ở cho người lao động cần được quan tâm
9 Tháng Chín, 2021
Hướng phát triển mô hình đào tạo luân phiên (Dual Education) tại Việt Nam
6 Tháng Chín, 2021
Webinar: Tương lai ngành Thẩm định giá trong thập niên mới
17 Tháng Tám, 2021
Hãy là người dùng thông minh khi đón nhận và chia sẻ thông tin
9 Tháng Tám, 2021
Webinar: An toàn thông tin kế toán trong kỷ nguyên số
3 Tháng Tám, 2021
Có nên đưa lãi suất tiền gửi VND về 0 phần trăm?
20 Tháng Bảy, 2021
Chu kỳ giảm giá của đồng USD?
TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu
26 Tháng Sáu, 2021
Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai
ThS. Tô Công Nguyên Bảo
26 Tháng Sáu, 2021
Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?
TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu
26 Tháng Sáu, 2021
Chuyển đổi số trong trường đại học: Dạy học trực tuyến sẽ trở thành xu hướng tất yếu
GS.TS. Nguyễn Trọng Hoài
26 Tháng Sáu, 2021
Tiền số ngân hàng Trung ương – Vận hành và thử nghiệm
Châu Văn Thành
26 Tháng Sáu, 2021
Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam
Khoa Quản lý nhà nước
26 Tháng Sáu, 2021
“Cấp cứu” doanh nghiệp trước làn sóng COVID-19 thứ 4
23 Tháng Sáu, 2021
Chuyên gia UEH: Việt Nam nên kết hợp tiêm vaccine miễn phí và dịch vụ
23 Tháng Sáu, 2021
Hội thảo khoa học về Thị trường bảo hiểm Việt Nam (Conference on Vietnam’s Insurance Industry – CVII)
Khoa Toán – Thống Kê
7 Tháng Sáu, 2021
Muốn có trung tâm tài chính phải có chiến lược thích ứng
Khoa Tài chính
5 Tháng Sáu, 2021
Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán
Bộ Khoa học và Công nghệ
5 Tháng Sáu, 2021
Sự hữu ích của Lý thuyết trò chơi: Thảo luận về giải Nobel Kinh tế năm 2020
JABES
5 Tháng Sáu, 2021
Đoán định tư pháp: Xu thế mới trong hành nghề Luật
Khoa Luật
5 Tháng Sáu, 2021
Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Nghiên cứu Kinh tế học lao động trong sự biến động của thế giới
JABES
5 Tháng Sáu, 2021
Kết hợp Nghệ thuật và Công nghệ hướng đến Thành phố thông minh đáng sống
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Chuỗi bài “The Basics of B2B”: Thị trường việc làm rộng mở nhiều sinh viên chuyên ngành Marketing đang bỏ quên
TS. Đinh Tiên Minh
5 Tháng Sáu, 2021
Môi trường không phải để nhà đầu tư xài miễn phí!
TS. Phạm Khánh Nam
5 Tháng Sáu, 2021
2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới
PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo
5 Tháng Sáu, 2021
Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp
Phạm Khánh Nam, Việt Dũng
5 Tháng Sáu, 2021
Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền
Quách Doanh Nghiệp
5 Tháng Sáu, 2021
Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam
PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn
5 Tháng Sáu, 2021
Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt
Ths. Lê Thị Hồng Hoa
5 Tháng Sáu, 2021
