[Research Contribution] Trọng yếu kép trong báo cáo phát triển bền vững: So sánh chuẩn mực quốc tế và hàm ý chính sách cho Việt Nam

12 Tháng Chín, 2026

Từ khóa: Trọng yếu kép, Báo cáo phát triển bền vững, ESG ngành năng lượng, Phát thải phạm vi 3, Tiêu chuẩn ESRS.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng được siết chặt, doanh nghiệp không chỉ cần nhìn nhận những tác động của biến đổi khí hậu đối với hoạt động kinh doanh, mà còn phải minh bạch về những tác động mà chính hoạt động của mình tạo ra đối với môi trường và xã hội. Nguyên tắc “Trọng yếu kép” (Double Materiality) vì thế đang trở thành một nội dung quan trọng trong các chuẩn mực báo cáo phát triển bền vững quốc tế, đặc biệt đối với ngành năng lượng.

Xuất phát từ thực tiễn đó, nhóm nghiên cứu thuộc UEH Mekong, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH), thực hiện phân tích, so sánh thực hành báo cáo phát triển bền vững của 4 doanh nghiệp năng lượng trong nước với Tập đoàn Shell, qua đó nhận diện những khác biệt trong cách tiếp cận trọng yếu kép và đề xuất một số hàm ý chính sách, lộ trình phù hợp cho doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập và tiếp cận nguồn vốn xanh quốc tế.

Tv #49 Bg 1499x600

Từ chuyển dịch năng lượng đến yêu cầu minh bạch

Thế giới đang bước vào kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng mang tính lịch sử, khi các nguồn nhiên liệu hóa thạch truyền thống ngày càng chịu sức ép từ yêu cầu giảm phát thải và phát triển bền vững. Cùng với việc các chuẩn mực báo cáo phát triển bền vững quốc tế từng bước được áp dụng rộng rãi, doanh nghiệp năng lượng không chỉ cần nhận diện những rủi ro và cơ hội bền vững có thể ảnh hưởng đến hoạt động của mình, mà còn phải minh bạch về những tác động mà doanh nghiệp tạo ra đối với môi trường và xã hội.

Đối với Việt Nam, yêu cầu này đặt ra bài toán không nhỏ khi quốc gia vừa phải bảo đảm an ninh năng lượng, vừa nỗ lực thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Trong bối cảnh đó, các báo cáo phát triển bền vững thiên về định tính và kể chuyện không còn đáp ứng đầy đủ các yêu cầu ngày càng cao của thị trường và các định chế tài chính. Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu tập trung làm rõ nguyên tắc “Trọng yếu kép” và nhận diện khoảng cách giữa thực tiễn doanh nghiệp Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế.

“Trọng yếu kép” – Chuẩn mực mới của minh bạch bền vững

“Trọng yếu kép” yêu cầu doanh nghiệp nhìn nhận đồng thời hai chiều của tính trọng yếu: những vấn đề môi trường – xã hội có thể tạo ra rủi ro, cơ hội tài chính cho doanh nghiệp; và hoạt động của doanh nghiệp tạo ra những tác động như thế nào đối với môi trường, xã hội. Nghiên cứu đối chiếu ba bộ tiêu chuẩn GRI, ESRS và IFRS (ISSB), cho thấy mỗi chuẩn mực có trọng tâm khác nhau, từ trọng yếu tác động, trọng yếu kép đến thông tin tài chính phục vụ nhà đầu tư.

Trên cơ sở đó, nhóm tác giả so sánh thực hành công bố thông tin của Shell với 4 doanh nghiệp năng lượng Việt Nam gồm PVN, PV Drilling, BSR và Petrolimex. Kết quả cho thấy khoảng cách không chỉ nằm ở mức độ công bố thông tin, mà còn ở năng lực dữ liệu, công nghệ và tư duy quản trị rủi ro. Trong khi Shell đã tích hợp đánh giá trọng yếu kép vào quản trị rủi ro và định giá tài sản, doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp hạn chế trong việc xác định trọng yếu, thu thập dữ liệu Phạm vi 3 và tham vấn các bên liên quan. Dù vậy, những chuyển biến tại PV Drilling, BSR và Petrolimex cho thấy doanh nghiệp trong nước đã bắt đầu có những bước tiến đáng chú ý trong chuyển đổi xanh và chuẩn hóa báo cáo.

Từ khoảng cách đến những điểm sáng trong chuyển đổi xanh

Thực tiễn Việt Nam cho thấy khoảng cách so với chuẩn mực quốc tế không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp chưa có năng lực chuyển đổi. Một số thực hành đã cho thấy tiềm năng kết nối giữa quản trị bền vững và hiệu quả kinh doanh. Tiêu biểu, PV Drilling ghi nhận mức giảm 1,71% tổng lượng phát thải khí nhà kính nhờ các giải pháp công nghệ, tiết giảm 13,4% lượng dầu DO tiêu thụ và duy trì 15 năm liên tục không tai nạn mất ngày công lao động (Zero LTI) tại giàn PV DRILLING II. BSR và Petrolimex cũng đã bước đầu chuẩn hóa công bố thông tin theo GRI; riêng Petrolimex tích hợp thích ứng với khí hậu và quản lý sự cố tràn dầu vào quản trị rủi ro.

Những kết quả này cho thấy trọng yếu kép có thể vượt ra ngoài phạm vi của một yêu cầu báo cáo, trở thành công cụ giúp doanh nghiệp nhận diện rủi ro, tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh trong quá trình chuyển đổi xanh.

Thúc đẩy trọng yếu kép trong ngành năng lượng Việt Nam

Để thu hẹp khoảng cách với chuẩn mực quốc tế, doanh nghiệp năng lượng Việt Nam cần chuyển từ tư duy công bố thông tin mang tính đối phó sang một lộ trình thực thi bài bản. Trước hết, doanh nghiệp cần xây dựng danh mục các rủi ro, tác động và cơ hội (IROs), thiết lập ma trận trọng yếu kép dựa trên dữ liệu và tham vấn thực chất với các bên liên quan. Việc định lượng các rủi ro như thuế carbon, CBAM hay nguy cơ suy giảm giá trị tài sản sẽ giúp quá trình xác định trọng yếu giảm phụ thuộc vào cảm tính.

Tiếp theo, kết quả đánh giá trọng yếu kép cần được gắn trực tiếp với chiến lược kinh doanh và hệ thống KPI. Những vấn đề được xác định là trọng yếu cần được chuyển hóa thành các chỉ số có thể đo lường, chẳng hạn suất phát thải CO₂ trên mỗi tấn sản phẩm, tỷ lệ đóng góp của năng lượng tái tạo, tỷ lệ tai nạn lao động nghiêm trọng hay mức đầu tư cho công nghệ xanh. Khi đó, báo cáo phát triển bền vững không còn là một sản phẩm công bố cuối kỳ, mà trở thành một phần của quá trình quản trị doanh nghiệp.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần từng bước xây dựng năng lực kiểm chứng độc lập (Assurance) thông qua việc chuẩn hóa hạ tầng dữ liệu và tăng cường kiểm chứng bởi bên thứ ba. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao độ chính xác của thông tin ESG, mà còn góp phần giảm bất đối xứng thông tin, củng cố niềm tin của thị trường tài chính và nâng cao khả năng tiếp cận các nguồn vốn xanh quốc tế.

Ở cấp độ vĩ mô, quá trình này cũng cần một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ. Cơ quan quản lý cần từng bước hoàn thiện lộ trình và hướng dẫn kỹ thuật về báo cáo, phát thải Phạm vi 3 và quản trị rủi ro tài sản; các hiệp hội nghề nghiệp có thể đóng vai trò đào tạo, phát triển công cụ và hỗ trợ doanh nghiệp quản lý dữ liệu phi tài chính; trong khi các cơ sở đào tạo và nghiên cứu cần tích hợp kiến thức về CSRD, ESRS và trọng yếu kép vào chương trình đào tạo, đồng thời tăng cường nghiên cứu tình huống thực tiễn.

Nhìn chung, nghiên cứu cho thấy “Trọng yếu kép” không chỉ là một yêu cầu mới trong báo cáo phát triển bền vững, mà còn có thể trở thành một công cụ quản trị giúp doanh nghiệp nhận diện rủi ro, lượng hóa tác động, nâng cao tính minh bạch và gia tăng năng lực cạnh tranh trong quá trình chuyển đổi xanh. Đối với Việt Nam, thu hẹp khoảng cách về dữ liệu, công nghệ và quản trị sẽ là bước quan trọng để doanh nghiệp năng lượng không chỉ đáp ứng các chuẩn mực quốc tế mà còn chủ động hơn trong việc tiếp cận dòng vốn xanh và tham gia sâu vào quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Xem toàn bộ bài nghiên cứu Trọng yếu kép trong báo cáo phát triển bền vững: So sánh chuẩn mực quốc tế và hàm ý chính sách cho Việt Nam TẠI ĐÂY.

Nhóm tác giả: TS. Lâm Thị Trúc Linh, ThS. Nguyễn Hồng Nga, ThS. Nguyễn Ngọc Thọ – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH)

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “For a More Sustainable Mekong – Vì một Đồng bằng sông Cửu Long bền vững”, thuộc chương trình “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Chân Trang (1)

Tin, ảnh: Tác giả, Phòng Tuyển sinh – Truyền thông UEH Mekong, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

abcd

18 Tháng Sáu, 2026

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021