[Research Contribution] Tác động của độ mở thương mại và đầu tư trực tiếp nước ngoài đến bất bình đẳng thu nhập tại các quốc gia Đông Nam Á
2 Tháng Ba, 2026
Từ khóa: bất bình đẳng thu nhập, độ mở thương mại, đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Trong nhiều thập kỷ qua, các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã vươn mình trở thành một trong những khu vực năng động nhất thế giới nhờ chiến lược mở cửa thương mại và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, đi kèm với sự tăng trưởng thần kỳ là những lo ngại về khoảng cách thu nhập ngày càng gia tăng giữa các nhóm dân cư và giữa các địa phương. Trước thực trạng này, nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã thực hiện một nghiên cứu nhằm làm rõ tác động của độ mở thương mại và FDI đến bất bình đẳng thu nhập tại các quốc gia ASEAN, gắn liền với các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hiệp Quốc.
Tăng trưởng đi kèm thách thức phân hóa thu nhập
Việc mở rộng thương mại và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã mang lại nhiều lợi ích cho tăng trưởng kinh tế, như chuyển giao công nghệ, nâng cao kỹ năng quản lý, tạo việc làm và cải thiện tay nghề cho người lao động. Nhờ đó, nhiều quốc gia có điều kiện tham gia sâu hơn vào tiến trình toàn cầu hóa và các cuộc cách mạng công nghệ đang diễn ra trên thế giới.
Tuy nhiên, khi nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào thị trường quốc tế và dòng vốn FDI không được phân bổ đồng đều, khoảng cách thu nhập giữa các nhóm dân cư có thể gia tăng. Đặc biệt tại Đông Nam Á, nguồn lao động tay nghề cao còn hạn chế, khiến lợi ích từ hội nhập không phải lúc nào cũng được chia sẻ rộng rãi. Chính vì vậy, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa độ mở thương mại, FDI và bất bình đẳng thu nhập là vấn đề cấp thiết và đáng quan tâm.
Phân tích dữ liệu 2006 – 2022: Quan hệ không đơn giản một chiều
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu của các nước ASEAN trong giai đoạn 2006 – 2022 để xem xét mối liên hệ giữa hội nhập kinh tế và bất bình đẳng thu nhập. Kết quả cho thấy cả việc mở rộng thương mại và thu hút FDI đều có tác động rõ ràng đến bất bình đẳng thu nhập. Tuy nhiên, tác động này không cố định theo một chiều.
Ở giai đoạn đầu, khi thương mại và FDI tăng nhanh, khoảng cách thu nhập có xu hướng nới rộng. Nhưng khi nền kinh tế đạt đến một mức phát triển cao hơn, xu hướng này có thể thay đổi và bất bình đẳng bắt đầu giảm xuống. Nói cách khác, mối quan hệ này giống như một “đường cong hình chữ U ngược”: tăng trước, rồi giảm sau khi các điều kiện kinh tế – xã hội được cải thiện.
Nghiên cứu cũng xem xét riêng hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu. Với thương mại giữa các nước ASEAN và các nước phát triển, cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu đều có xu hướng làm tăng chênh lệch thu nhập. Trong khi đó, khi giao thương với các nước đang phát triển, xuất khẩu có xu hướng làm bất bình đẳng tăng lên, còn nhập khẩu lại góp phần làm giảm khoảng cách thu nhập.
Giáo dục – yếu tố quyết định chiều hướng bất bình đẳng
Khi mở rộng mô hình để xét vai trò của giáo dục, nhóm nghiên cứu bổ sung tỷ lệ nhập học tiểu học vào phân tích cùng với độ mở thương mại và FDI. Kết quả cho thấy giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc điều chỉnh tác động của mở rộng thương mại và FDI đến bất bình đẳng thu nhập. Cụ thể, nếu chỉ xét riêng độ mở thương mại, yếu tố này vẫn có xu hướng làm gia tăng bất bình đẳng. Tuy nhiên, đối với FDI, khi xem xét ở mức độ cao hơn, tác động lại chuyển sang chiều hướng làm giảm chênh lệch thu nhập. Điều này cho thấy giáo dục có vai trò điều tiết, giúp giảm bớt những tác động bất lợi của quá trình hội nhập kinh tế.
Phân tích hồi quy cho thấy giáo dục là yếu tố quan trọng nhất quyết định việc bất bình đẳng tăng hay giảm tại các quốc gia ASEAN. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại mạnh mẽ, nhiều quốc gia nỗ lực mở rộng thương mại và thu hút FDI để thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, nếu nguồn lao động có kỹ năng hạn chế, lợi ích từ hội nhập dễ tập trung vào một nhóm nhỏ; khi doanh nghiệp cần nhân lực tay nghề cao mà nguồn cung thiếu hụt, người lao động kỹ năng thấp sẽ chịu mất cơ hội việc làm và thu nhập bấp bênh.
Hàm ý chính sách: Hội nhập cần đi cùng đầu tư vào con người
Nghiên cứu khẳng định rằng mở rộng thương mại và thu hút FDI là những động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, tiến trình này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro hệ lụy. Nếu hệ thống giáo dục không chuyển mình kịp thời, người lao động tay nghề thấp sẽ đối mặt với tình trạng thu nhập bấp bênh và cơ hội việc làm bị thu hẹp. Thiếu đi các chính sách điều tiết phù hợp, quá trình hội nhập có thể làm sâu sắc thêm hố ngăn cách giàu nghèo giữa các nhóm dân cư và gây ra sự chênh lệch phát triển giữa các địa phương.
Để thu hẹp khoảng cách này, các quốc gia ASEAN cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp sau:
- Đột phá về giáo dục và đào tạo: Ưu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đặc biệt tại các vùng sâu vùng xa. Việc hỗ trợ chi phí học tập và mở rộng quyền tiếp cận giáo dục là “chìa khóa” giúp người lao động thích ứng với một thị trường lao động đang biến đổi không ngừng.
- Quản trị dòng vốn đầu tư: Cần có cơ chế quản lý và phân bổ vốn FDI hợp lý, tránh tình trạng tập trung quá mức vào các trung tâm kinh tế sẵn có nhằm đảm bảo sự phát triển cân bằng giữa các vùng miền.
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, thước đo thành công của một nền kinh tế không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng GDP thuần túy, mà còn ở việc thành quả đó được phân bổ công bằng như thế nào. Những phát hiện từ nghiên cứu này chính là cơ sở quan trọng để các nước ASEAN điều chỉnh chính sách thương mại, đầu tư và giáo dục, hướng tới một mô hình phát triển bền vững, bao trùm và cân bằng hơn trong dài hạn.
Xem toàn bộ bài viết: Tác động của độ mở thương mại và đầu tư trực tiếp nước ngoài đến bất bình đẳng thu nhập tại các quốc gia Đông Nam Á TẠI ĐÂY.
Nhóm tác giả: TS. Lê Thị Hồng Minh, TS. Huỳnh Thị Cẩm Hà, ThS. Hoàng Thị Phương Anh – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên cứu vì cộng đồng” do UEH phối hợp với Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa thực hiện nhằm mục tiêu đồng hành cùng sự phát triển bền vững của tỉnh Khánh Hòa. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin Tri thức khoa học tiếp theo.
Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH
Giọng đọc: Thanh Kiều
[Unbox Glo-cal Program] Vi vu Đông Nam Á cùng Chương trình Cử nhân ASIA Co-op
20 Tháng Mười Hai, 2025
[Research Contribution] Đồng đổi mới sáng tạo cho nền kinh tế đại dương bền vững
12 Tháng Mười Hai, 2025
[Research Contribution] Khám phá sự đối lập giữa nghiện thương hiệu và tình yêu thương hiệu
24 Tháng Mười Một, 2025
[Research Contribution] Phát triển bền vững – Góc nhìn đa chiều về hạnh phúc
8 Tháng Mười, 2025
[Research Contribution] Những góc nhìn mới về tương lai của thế giới ảo
16 Tháng Sáu, 2025
[Podcast] Góp ý giải pháp phát triển giáo dục Đại học
5 Tháng Hai, 2025
[Podcast] Các yếu tố ảnh hưởng đến động lực học tập của sinh viên
22 Tháng Một, 2025
[Podcast] “Mô hình Campus thích ứng – Giải pháp dành cho Mekong bền vững”
13 Tháng Một, 2025
[Podcast] Đào tạo nhân lực Mekong tương lai: Trao quyền hành động bền vững
30 Tháng Mười Hai, 2024
[Podcast] Dự án Phát triển khung công bằng giao thoa nhằm khuyến khích khả năng đi bộ
30 Tháng Mười Hai, 2024
[Podcast] Chiến lược thiết kế hậu kỹ thuật số trong nghệ thuật truyền thông
27 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Đồng sáng tạo và xây dựng cộng đồng ArtTech hướng tới tương lai bền vững
26 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Quản trị công nghệ trong kỷ nguyên 4.0: Tổng quan và nhu cầu thị trường
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Công nghệ thông tin – truyền thông và sự ổn định của hệ thống ngân hàng
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Vai trò của chính sách vĩ mô thận trọng đối với tăng trưởng tín dụng tại Việt Nam
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Đề xuất hoàn thiện pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] NFTs – Cuộc cách mạng nghệ thuật hay cơn sốt nhất thời?
18 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] CareFeeder – Giải pháp công nghệ hỗ trợ người già và bệnh nhân Parkinson tự ăn uống
11 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Ứng dụng học máy trong phân tích dữ liệu quản trị nguồn nhân lực
11 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Nghệ thuật dân gian thời 4.0: Múa rối nước tự động dựa trên nền tảng robot
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Bứt phá hiệu suất sáng tạo nhân viên nhờ phản hồi mang tính phát triển
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Giải pháp MPIA: Lối thoát tạm thời cho cuộc khủng hoảng thương mại quốc tế?
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] “Căn bệnh Hà Lan” trong việc nhận kiều hối và trường hợp Việt Nam
31 Tháng Mười, 2024
[Podcast] Giải pháp nâng cao hoạt động vận động cho sinh viên
9 Tháng Tám, 2024
[Podcast] Phong Cách Lãnh Đạo Đạo Đức Và Hành Vi Ngoài Vai Trò Của Công Chức
29 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Định Hình Chiến Lược Phát Triển Toàn Diện, Bền Vững Cho Đất Nước
25 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Mô Hình Đại Học Bền Vững Dành Cho Các Thị Trường Mới Nổi
19 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Những Tiếp Cận Mới Nhất Dành Cho Các Đại Học Bền Vững
11 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Tác Động Của Nguồn Nhân Lực Xanh Đến Các Mục Tiêu Về Môi Trường
24 Tháng Năm, 2024
Kinh Tế Xã Hội Và Sự Phát Thải CO2 Ở Việt Nam Giai Đoạn 1990 – 2018
23 Tháng Năm, 2024
Pháp Luật Dữ Liệu – Kỳ 1: Cần Một Cách Tiếp Cận Mới
15 Tháng Năm, 2024
[Podcast] Pháp Luật Dữ Liệu – Kỳ 1: Cần Một Cách Tiếp Cận Mới
14 Tháng Năm, 2024
Đánh Giá Quảng Cáo Trên Nền Tảng Tiktok
8 Tháng Năm, 2024
[Podcast] Đánh Giá Quảng Cáo Trên Nền Tảng Tiktok
7 Tháng Năm, 2024
[podcast] Phản Ứng Của Chính Sách Xã Hội Đối Với Đại Dịch Covid-19 Ở Một Số Quốc Gia (Kỳ 1)
8 Tháng Mười Hai, 2023
Promoting Learner Autonomy in English Language Learning (Part 2)
28 Tháng Mười Một, 2023
[Podcast] Ngoại giao kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế
10 Tháng Mười Một, 2023
ArtTech and sustainable development
27 Tháng Mười, 2023
Cộng đồng ArtTech đầu tiên tại Việt Nam – Một năm nhìn lại
9 Tháng Mười, 2023
ArtTech – Một xu hướng tương lai
5 Tháng Mười, 2023
ArtTech và phát triển bền vững
3 Tháng Mười, 2023
[Podcast] Máy Tính Và Công Nghệ “Không Đi Một Mình” – Phần 4
24 Tháng Bảy, 2023
[Podcast] Tác Động Của Đồng Tiền Kỹ Thuật Số Đến Tỷ Giá Hối Đoái
14 Tháng Mười Một, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Ngành Du Lịch Việt Nam
5 Tháng Năm, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Lĩnh Vực Y Tế Ở Việt Nam
25 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Phân Tích Dữ Liệu Con Người Tại Việt Nam
18 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Nông Nghiệp Ở Việt Nam
11 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Mô Hình Kinh Tế Chia sẻ: Các Vấn Đề Quản Lý Ở Việt Nam
21 Tháng Một, 2022
[Podcast] Nâng Cao Trải Nghiệm Khách Hàng Trực Tuyến Trong Ngành Du Lịch
15 Tháng Một, 2022
[Podcast] Chính Sách Lao Động Việc Làm Cho TP. HCM Trong Giai Đoạn Sau Giãn Cách
28 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Xây Dựng Thị Trường Chứng Khoán Phi Tập Trung Dựa Trên Công Nghệ Blockchain
24 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Học Tập Suốt Đời Trong Thế Giới Số: Góc Nhìn Từ Nghề Nghiệp Kế Toán, Kiểm toán
21 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Học Tập Suốt Đời Tại UEH: Hướng Đến Đại Học Bền Vững
14 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Xu Hướng Kinh Doanh Bán Lẻ Trực Tuyến Thời Kỳ Covid
10 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Big Data Cho Mục Tiêu Phát Triển Bền Vững: Kinh Nghiệm Quốc Tế
7 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Cải Cách Luật Đất Đai Để Thúc Đẩy Phát Triển Kinh Tế
2 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Cuộc Cách Mạng Trong Kinh Tế Học Thực Nghiệm
30 Tháng Mười Một, 2021
[Podcast] Chỉ Số Giá Tiêu Dùng Từ Góc Nhìn Khai Thác Dữ Liệu Lớn (Big Data)
17 Tháng Mười Một, 2021
[Podcast] Toàn Cảnh Tiền Tệ Kỹ Thuật Số – Phần 5 : Tiền Ổn Định Tư Nhân Diem
5 Tháng Mười Một, 2021
Đứt gãy chuỗi cung ứng vùng trọng điểm phía Nam: 8 giải pháp
20 Tháng Mười, 2021
[Podcast]Toàn Cảnh Tiền Tệ Kỹ Thuật Số – Phần 2: Những Cột Mốc Phát Triển
19 Tháng Mười, 2021
[Podcast] Toàn cảnh tiền tệ kỹ thuật số – Phần 1: Xu thế của thời đại
15 Tháng Mười, 2021
NGÂN HÀNG BẮT TAY FINTECH (Phần 3): Các Giải Pháp Hỗ Trợ
8 Tháng Mười, 2021
UEH chủ trì thành công Hội thảo ICBF 2021
7 Tháng Mười, 2021
GRSD 2021- Hội thảo khoa học “Tăng trưởng xanh và phát triển bền vững”
6 Tháng Mười, 2021
NGÂN HÀNG BẮT TAY FINTECH (phần 2): Chọn đối tác theo tiêu chí nào?
4 Tháng Mười, 2021
‘Đổi mới giáo dục nghề nghiệp là động cơ tăng trưởng kinh tế’
30 Tháng Chín, 2021
Giải pháp “mở cửa” an toàn với các khu công nghiệp tại TP Hồ Chí Minh
27 Tháng Chín, 2021
Khi cuộc sống “bình thường mới”, nơi ở cho người lao động cần được quan tâm
9 Tháng Chín, 2021
Hướng phát triển mô hình đào tạo luân phiên (Dual Education) tại Việt Nam
6 Tháng Chín, 2021
Webinar: Tương lai ngành Thẩm định giá trong thập niên mới
17 Tháng Tám, 2021
Hãy là người dùng thông minh khi đón nhận và chia sẻ thông tin
9 Tháng Tám, 2021
Webinar: An toàn thông tin kế toán trong kỷ nguyên số
3 Tháng Tám, 2021
Có nên đưa lãi suất tiền gửi VND về 0 phần trăm?
20 Tháng Bảy, 2021
Chu kỳ giảm giá của đồng USD?
TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu
26 Tháng Sáu, 2021
Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai
ThS. Tô Công Nguyên Bảo
26 Tháng Sáu, 2021
Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?
TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu
26 Tháng Sáu, 2021
Chuyển đổi số trong trường đại học: Dạy học trực tuyến sẽ trở thành xu hướng tất yếu
GS.TS. Nguyễn Trọng Hoài
26 Tháng Sáu, 2021
Tiền số ngân hàng Trung ương – Vận hành và thử nghiệm
Châu Văn Thành
26 Tháng Sáu, 2021
Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam
Khoa Quản lý nhà nước
26 Tháng Sáu, 2021
“Cấp cứu” doanh nghiệp trước làn sóng COVID-19 thứ 4
23 Tháng Sáu, 2021
Chuyên gia UEH: Việt Nam nên kết hợp tiêm vaccine miễn phí và dịch vụ
23 Tháng Sáu, 2021
Hội thảo khoa học về Thị trường bảo hiểm Việt Nam (Conference on Vietnam’s Insurance Industry – CVII)
Khoa Toán – Thống Kê
7 Tháng Sáu, 2021
Muốn có trung tâm tài chính phải có chiến lược thích ứng
Khoa Tài chính
5 Tháng Sáu, 2021
Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán
Bộ Khoa học và Công nghệ
5 Tháng Sáu, 2021
Sự hữu ích của Lý thuyết trò chơi: Thảo luận về giải Nobel Kinh tế năm 2020
JABES
5 Tháng Sáu, 2021
Đoán định tư pháp: Xu thế mới trong hành nghề Luật
Khoa Luật
5 Tháng Sáu, 2021
Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Nghiên cứu Kinh tế học lao động trong sự biến động của thế giới
JABES
5 Tháng Sáu, 2021
Kết hợp Nghệ thuật và Công nghệ hướng đến Thành phố thông minh đáng sống
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Chuỗi bài “The Basics of B2B”: Thị trường việc làm rộng mở nhiều sinh viên chuyên ngành Marketing đang bỏ quên
TS. Đinh Tiên Minh
5 Tháng Sáu, 2021
Môi trường không phải để nhà đầu tư xài miễn phí!
TS. Phạm Khánh Nam
5 Tháng Sáu, 2021
2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới
PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo
5 Tháng Sáu, 2021
Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp
Phạm Khánh Nam, Việt Dũng
5 Tháng Sáu, 2021
Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền
Quách Doanh Nghiệp
5 Tháng Sáu, 2021
Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam
PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn
5 Tháng Sáu, 2021
Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt
Ths. Lê Thị Hồng Hoa
5 Tháng Sáu, 2021
