[Research Contribution] Các giải pháp truyền thông thúc đẩy sự tham gia của người dân trong giải quyết vấn đề đô thị: Trường hợp các chung cư cổ tại TP.HCM

7 Tháng Tám, 2025

Từ khóa: quản lý đô thị, chung cư cổ, sự tham gia cộng đồng, truyền thông đô thị

Trong bối cảnh nhiều chung cư cổ tại TP.HCM đang xuống cấp, đối mặt với các vấn đề về an toàn, hạ tầng và chất lượng sống, sự tham gia thực chất của người dân ngày càng được xem là yếu tố then chốt trong quản lý và tái thiết đô thị. Từ góc nhìn truyền thông đô thị, nghiên cứu của nhóm tác giả thuộc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) tập trung phân tích vai trò của truyền thông trong việc nâng cao nhận thức, thúc đẩy tương tác và huy động cộng đồng cư dân cùng tham gia giải quyết các vấn đề tại các chung cư cổ. Trên cơ sở khảo sát thực trạng và phương pháp nghiên cứu định tính, bài viết đề xuất hệ thống giải pháp truyền thông nhằm tăng cường sự tham gia của người dân, qua đó cải thiện quản lý đô thị và nâng cao chất lượng sống.

Thumb Lớn Thương Hiệu Học Thuật Mới (75)

Thực trạng các chung cư cổ tại TP.HCM

Các chung cư như Lý Tự Trọng (quận 1 cũ), Nguyễn Huệ, Tôn Thất Đạm hay Nguyễn Trãi là những công trình có tuổi đời từ 50 đến hơn 100 năm, mang giá trị lịch sử và văn hóa đặc trưng của đô thị TP.HCM. Tuy nhiên, phần lớn các khu này hiện tồn tại trong trạng thái “lai ghép” giữa không gian ở và kinh doanh, với mật độ cư dân giảm dần, thay vào đó là các hoạt động thương mại, dịch vụ.

Khảo sát thực tế cho thấy ba nhóm vấn đề chính:

(1) Cơ sở vật chất xuống cấp: thiếu ánh sáng tại khu vực chung, hệ thống điện chằng chịt tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, tường nứt ảnh hưởng kết cấu, thang máy cũ và nhỏ, không gian sinh hoạt bị chiếm dụng (phơi đồ, để vật dụng), làm giảm tính thẩm mỹ và an toàn.

(2) Môi trường sống và cộng đồng: chất lượng sống chưa cao, không gian thiếu sức sống, mối quan hệ cư dân lỏng lẻo, thiếu sự kết nối và tinh thần cộng đồng. Nhiều cư dân không có cảm giác gắn bó hay tự hào với nơi ở.

(3) Truyền thông và hình ảnh: các chung cư cổ chưa được định vị thương hiệu rõ ràng, thiếu câu chuyện văn hóa – lịch sử để lan tỏa giá trị. Hình ảnh truyền thông rời rạc khiến các khu vực này chưa thu hút được khách tham quan và nguồn lực xã hội.

Những hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống cư dân mà còn làm suy giảm tiềm năng kinh tế – văn hóa của các khu chung cư trong cấu trúc đô thị trung tâm.

Ý nghĩa kinh tế – xã hội của việc cải thiện

Kết quả phỏng vấn sâu cho thấy, nếu các vấn đề trên được giải quyết hiệu quả, các chung cư cổ có thể trở thành không gian sống – văn hóa – thương mại hấp dẫn. Việc cải thiện hạ tầng và môi trường sống sẽ nâng cao chất lượng đời sống cư dân, đồng thời mở ra cơ hội thu hút du khách, phát triển kinh doanh và gia tăng giá trị kinh tế.

Quan trọng hơn, khi người dân tham gia vào quá trình cải tạo và truyền thông, họ không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trở thành chủ thể kiến tạo không gian sống, từ đó củng cố tinh thần cộng đồng và bản sắc đô thị.

Định hướng tái thiết gắn với cộng đồng

Dù nghiên cứu tập trung vào giải pháp truyền thông, việc tái thiết không gian vẫn đóng vai trò nền tảng để kích hoạt sự tham gia của cư dân. Một số định hướng bao gồm:

  • Tái chức năng không gian: chuyển đổi linh hoạt các khu vực không còn phù hợp thành không gian cộng đồng, thương mại sáng tạo hoặc dịch vụ đô thị.
  • Cải tạo hạ tầng: nâng cấp hệ thống điện, nước, chiếu sáng, thang máy nhằm đảm bảo an toàn và tiện nghi.
  • Thiết kế xanh và bền vững: tăng cường cây xanh, tối ưu năng lượng, cải thiện môi trường sống.
  • Tạo không gian cộng đồng: phát triển khu sinh hoạt chung, sân chơi, bảng tin cư dân để tăng kết nối xã hội.
  • Khai thác giá trị văn hóa: tích hợp yếu tố lịch sử, nghệ thuật và bản sắc địa phương vào thiết kế.

Quan trọng hơn, toàn bộ quá trình này cần có sự tham gia của cư dân – từ đóng góp ý tưởng đến đồng thực hiện – nhằm tạo cảm giác sở hữu và gắn kết lâu dài.

Giải pháp truyền thông thúc đẩy sự tham gia cộng đồng

Truyền thông được xem là “đòn bẩy mềm” giúp kích hoạt nhận thức và hành động của cư dân. Nghiên cứu đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, thành lập tổ truyền thông (marcom) cộng đồng

Mỗi chung cư cần một nhóm truyền thông gồm cư dân tích cực và chuyên gia hỗ trợ. Nhóm này chịu trách nhiệm xây dựng chiến lược, triển khai hoạt động truyền thông và kết nối các bên liên quan. Việc huy động nguồn lực tài chính nhỏ từ cư dân giúp tăng tính chủ động và đồng sở hữu.

Thứ hai, xây dựng chương trình truyền thông tích hợp

Một kế hoạch truyền thông tổng thể cần xác định rõ mục tiêu, thông điệp, đối tượng và lộ trình triển khai. Các hoạt động bao gồm:

  • Truyền thông nội bộ (gắn kết cư dân)
  • Truyền thông đối ngoại (quảng bá hình ảnh)
  • Sản xuất nội dung số (video, hình ảnh, câu chuyện)
  • Hoạt động cộng đồng và sự kiện

Sự tham gia của cư dân trong quá trình đồng sáng tạo nội dung là yếu tố then chốt tạo nên tính chân thực và lan tỏa.

Thứ ba, định vị và xây dựng thương hiệu chung cư

Mỗi chung cư cần một định vị riêng dựa trên giá trị lịch sử và đặc trưng không gian:

  • Lý Tự Trọng: không gian hoài niệm Sài Gòn xưa
  • Nguyễn Huệ: điểm giao thoa văn hóa – thương mại – sáng tạo
  • Tôn Thất Đạm, Nguyễn Trãi: không gian sống chất lượng, gắn kết cộng đồng

Việc định vị này cần được thể hiện nhất quán qua thiết kế không gian và hoạt động truyền thông.

Thứ tư, phát triển hệ thống kênh truyền thông

Cần kết hợp đa kênh để tăng hiệu quả tiếp cận:

  • Kênh nội bộ: bảng tin, nhóm Zalo, hoạt động offline
  • Kênh số: Facebook, Instagram… để kể câu chuyện, giới thiệu lịch sử và hoạt động
  • Nội dung do người dân tạo (user-generated content) nhằm tăng tính lan tỏa

Thứ năm, tổ chức hoạt động PR và sự kiện

Các chương trình như triển lãm, tour trải nghiệm, sự kiện văn hóa – nghệ thuật có thể thu hút công chúng và truyền thông. Cư dân đóng vai trò “đại sứ”, trực tiếp kể câu chuyện về nơi mình sống, qua đó gia tăng tính kết nối và tự hào cộng đồng.

Kết luận

Các chung cư cổ tại TP.HCM không chỉ là không gian ở mà còn là di sản đô thị chứa đựng giá trị lịch sử, văn hóa và kinh tế. Việc giải quyết các vấn đề hiện hữu đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, trong đó truyền thông đóng vai trò quan trọng trong việc khơi dậy nhận thức và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng.

Khi người dân được trao quyền và trở thành trung tâm của quá trình cải tạo – truyền thông, các chung cư cổ có thể chuyển mình thành những không gian sống đáng giá, đồng thời góp phần vào phát triển đô thị bền vững. Nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn để triển khai các mô hình truyền thông cộng đồng, hướng đến mục tiêu không chỉ cải thiện chất lượng sống mà còn tái sinh giá trị đô thị trong bối cảnh hiện đại.

Tác giả: ThS. Trần Lê Quỳnh Anh, PGS.TS. Trịnh Thùy Anh – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là bài viết nằm trong Chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng từ UEH với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng”, UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Chân Trang (1)

Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021