[Research Contribution] Phát triển tài chính và chuyển đổi năng lượng tái tạo: Vai trò điều tiết của công nghệ môi trường

30 Tháng Bảy, 2025

Từ khóa: Công nghệ môi trường, phát triển tài chính, chuyển đổi năng lượng tái tạo, phát triển bền vững

Trước bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng và đòi hỏi hành động khẩn cấp, chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững đã trở thành xu thế tất yếu của nền kinh tế toàn cầu. Trong tiến trình này, công nghệ môi trường và tài chính xanh được xem là hai trụ cột chiến lược, không chỉ góp phần kiểm soát tác động tiêu cực đến hệ sinh thái mà còn đóng vai trò thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo. Trong bài nghiên cứu này, nhóm tác giả thuộc UEH Mekong, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã tập trung phân tích vai trò điều tiết của công nghệ môi trường trong việc kết nối tài chính và năng lượng sạch, từ đó đề xuất những giải pháp thiết thực nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. 

Bg 1499x600

Bối cảnh nghiên cứu

Biến đổi khí hậu đang là thách thức toàn cầu, đòi hỏi các quốc gia chuyển đổi từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo để giảm phát thải carbon và bảo vệ môi trường. Trong quá trình này, phát triển tài chính (Financial Development – FD) đóng vai trò quan trọng khi cung cấp nguồn vốn cho các dự án năng lượng sạch, nhưng hiệu quả của yếu tố này lại phụ thuộc vào mức độ phát triển của các công nghệ liên quan đến môi trường (Environment-Related Technologies – ERT). Nghiên cứu “Phát triển tài chính và chuyển đổi năng lượng tái tạo: Vai trò điều tiết của công nghệ môi trường” của nhóm tác giả thuộc UEH đã làm rõ mối quan hệ phức tạp giữa FD, ERT và tiêu thụ năng lượng tái tạo (Renewable Energy Consumption – REC). 

Nghiên cứu này hướng đến các nhà hoạch định chính sách, tổ chức tài chính, doanh nghiệp năng lượng, và các quốc gia đang tìm kiếm giải pháp chuyển đổi năng lượng bền vững. Đặc biệt, bài nghiên cứu có ý nghĩa lớn với các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, nơi hệ thống tài chính và công nghệ môi trường còn nhiều hạn chế. 

Vai trò của phát triển tài chính và công nghệ môi trường trong chuyển đổi năng lượng. 

Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu từ 165 quốc gia trong giai đoạn 1990-2021, nhóm tác giả áp dụng các mô hình hệ thống (GMM) hai bước và hồi quy ngưỡng bảng động để phân tích các tương tác phức tạp giữa giữa phát triển tài chính (Financial Development – FD), công nghệ môi trường (Environmental-related Technology – ERT) và tiêu dùng năng lượng tái tạo (Renewable Energy Consumption – REC).

Kết quả thực nghiệm chỉ ra rằng, công nghệ môi trường giữ vai trò điều tiết quan trọng trong mối quan hệ giữa phát triển tài chính và tiêu dùng năng lượng tái tạo. Cụ thể, hiệu ứng điều tiết của công nghệ môi trường được ghi nhận một cách nhất quán trên cả 9 biến đại diện cho phát triển tài chính, cho thấy mức độ ảnh hưởng lan tỏa và ổn định của yếu tố công nghệ trong toàn bộ hệ thống tài chính.

Đặc biệt, nghiên cứu phát hiện sự tồn tại của mối quan hệ phi tuyến tính giữa phát triển tài chính và năng lượng tái tạo, trong đó công nghệ môi trường đóng vai trò như một ngưỡng tác động. Khi tỷ lệ công nghệ môi trường đạt mức 21,04%, mối quan hệ giữa phát triển tài chính và năng lượng tái tạo có sự chuyển hướng rõ rệt – từ không có hoặc yếu đến tác động tích cực, cho thấy rằng chỉ khi trình độ công nghệ môi trường vượt qua một ngưỡng nhất định, phát triển tài chính mới có thể thực sự thúc đẩy hiệu quả tiêu dùng năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, giá trị ngưỡng điều tiết này không mang tính phổ quát, mà thay đổi tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế, mức độ phát triển công nghệ và cấu trúc tài chính của từng quốc gia. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của các chính sách thích ứng – cụ thể là cần xây dựng lộ trình phát triển công nghệ môi trường phù hợp với điều kiện nội tại của từng nền kinh tế, kết hợp đồng bộ với chiến lược phát triển tài chính xanh. Những phát hiện của nghiên cứu không chỉ góp phần mở rộng nền tảng lý thuyết về tương tác giữa tài chính và năng lượng trong bối cảnh chuyển đổi xanh, mà còn cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng cho việc hoạch định chính sách hỗ trợ quá trình chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng phát thải thấp và bền vững.

Mối quan hệ phi tuyến giữa tài chính và năng lượng tái tạo

Nghiên cứu đi sâu phân tích mối quan hệ phức tạp giữa phát triển tài chính và tiêu thụ năng lượng tái tạo, sử dụng mô hình Hệ thống (GMM) hai bước và hồi quy ngưỡng bảng động để khám phá tính phi tuyến của mối quan hệ này. Kết quả cho thấy, tác động của phát triển tài chính lên năng lượng tái tạo không phải lúc nào cũng có tác động tích cực mà phụ thuộc lớn vào mức độ công nghệ môi trường. Ở những quốc gia có công nghệ môi trường thấp, phát triển tài chính thường không thúc đẩy tiêu thụ năng lượng tái tạo, thậm chí có thể cản trở do nguồn vốn bị phân bổ vào các lĩnh vực khác, như năng lượng hóa thạch, vốn mang lại lợi nhuận nhanh hơn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, khi công nghệ môi trường vượt ngưỡng trung bình 21,04% (đo lường thông qua tỷ lệ bằng sáng chế công nghệ liên quan đến môi trường trong tổng số bằng sáng chế công nghệ của quốc gia), phát triển tài chính bắt đầu có tác động tích cực đáng kể lên năng lượng tái tạo.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, ngưỡng công nghệ môi trường thay đổi theo từng loại nền kinh tế. Các nền kinh tế phát triển chỉ cần mức công nghệ môi trường đạt 10,946% để phát triển tài chính có tác động tích cực, nhờ vào hệ thống tài chính và công nghệ đã phát triển sẵn có. Trong khi đó, các nền kinh tế mới nổi yêu cầu mức 14,644%, phản ánh nhu cầu cân bằng giữa phát triển công nghệ liên quan đến môi trường và mở rộng thị trường tài chính. Đối với các nền kinh tế thu nhập thấp, ngưỡng công nghệ môi trường cần đạt tới 35,720%, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào đầu tư dài hạn vào công nghệ để khai thác hiệu quả nguồn lực tài chính đối với tiêu thụ năng lượng tái tạo.

Sự khác biệt này nhấn mạnh rằng, các quốc gia kém phát triển phải đối mặt với thách thức lớn hơn trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng công nghệ môi trường đủ mạnh để hỗ trợ tài chính xanh. Hơn nữa, kết quả nghiên cứu cũng được kiểm tra tính vững thông qua việc sử dụng các chỉ số tài chính cụ thể, như phát triển định chế tài chính (FI) và phát triển thị trường tài chính (FM), cũng cho thấy các ngưỡng tương tự. Những phát hiện này cung cấp bằng chứng rõ ràng rằng công nghệ môi trường đóng vai trò như một chất xúc tác, giúp chuyển đổi tác động của phát triển tài chính từ không tác động hoặc tác động tiêu cực sang tích cực lên tiêu thụ năng lượng tái tạo của các quốc gia.

Giải pháp thúc đẩy chuyển đổi năng lượng bền vững

Dựa trên các kết quả nghiên cứu, các tác giả đã đề xuất một số giải pháp thiết thực để thúc đẩy tiêu thụ năng lượng tái tạo thông qua sự kết hợp giữa công nghệ môi trường và phát triển tài chính.

Trước tiên, các quốc gia cần khuyến khích đầu tư vào công nghệ môi trường thông qua các chính sách ưu đãi thuế và tín dụng. Ví dụ, việc hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp phát triển công nghệ lưu trữ năng lượng hoặc năng lượng mặt trời sẽ giúp giảm chi phí và tăng khả năng triển khai các dự án năng lượng sạch. Đặc biệt, các nền kinh tế thu nhập thấp cần tập trung nâng mức phát triển công nghệ về môi trường để phát triển tài chính có thể phát huy hiệu quả trong việc thúc đẩy tiêu thụ năng lượng tái tạo.

Thứ hai, việc phát triển các công cụ tài chính xanh, chẳng hạn như trái phiếu xanh, được xem là một giải pháp hiệu quả để huy động vốn cho năng lượng tái tạo. Các quốc gia cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng để hỗ trợ phát hành trái phiếu xanh, đồng thời kết hợp với công nghệ môi trường để đảm bảo hiệu quả đầu tư. Ví dụ, tại Việt Nam, với 991 sáng kiến trong năm 2023, cần ít nhất 145 sáng kiến về công nghệ môi trường (lấy theo mức ngưỡng công nghệ môi trường cho nền kinh tế mới nổi) để phát triển tài chính và tăng sản lượng tiêu thụ năng lượng tái tạo. Ở các nền kinh tế tiên tiến, nơi ngưỡng công nghệ môi trường chỉ cần đạt 10,946%, trái phiếu xanh có thể được triển khai ngay cả với các công nghệ cơ bản, giúp tối ưu hóa nguồn lực tài chính.

Thứ ba, để giải quyết vấn đề “greenwashing” – tức là những tuyên bố sai lệch về lợi ích môi trường của các dự án – các chính sách cần tăng cường tính minh bạch. Điều này bao gồm yêu cầu báo cáo tài chính xanh chi tiết và thiết lập các cơ chế kiểm tra độc lập để đảm bảo vốn từ các công cụ tài chính xanh được sử dụng đúng mục đích, từ đó nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và cộng đồng.

Cuối cùng, các giải pháp cần được tùy chỉnh theo đặc điểm của từng nền kinh tế. Đối với các nền kinh tế tiên tiến, trọng tâm là tối ưu hóa phát triển tài chính với công nghệ môi trường ở mức thấp, đồng thời đẩy mạnh các công cụ như trái phiếu xanh và công nghệ tiên tiến. Các nền kinh tế mới nổi cần cân bằng giữa việc nâng cấp công nghệ môi trường và phát triển thị trường tài chính để đạt ngưỡng 14,644%. Trong khi đó, các nền kinh tế thu nhập thấp nên ưu tiên đầu tư dài hạn vào công nghệ môi trường, đồng thời tìm kiếm hỗ trợ quốc tế về công nghệ và vốn để thúc đẩy tiêu thụ năng lượng tái tạo.

Những khuyến nghị này không chỉ đóng vai trò chiến lược trong việc điều phối giữa tài chính và công nghệ môi trường mà còn là nền tảng để xây dựng các chính sách vĩ mô hiệu quả, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không và phát triển kinh tế xanh toàn diện.

Xem toàn bộ bài nghiên cứu Phát triển tài chính và chuyển đổi năng lượng tái tạo: Vai trò điều tiết của công nghệ môi trường TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: TS. Ngô Minh Vũ, Nguyễn Hoàng Long, Trần Thị Thảo Quyên, PGS.TS. Phan Chung Thủy – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “For a More Sustainable Mekong – Vì một Đồng bằng sông Cửu Long bền vững”, thuộc chương trình “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Tin, ảnh: Tác giả, Phòng Tuyển sinh – Truyền thông UEH Mekong, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

Chân Trang (1)

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021