[Research Contribution] Nghiên cứu tác động của “tẩy xanh” tới ý định tiêu dùng xanh của thế hệ trẻ

8 Tháng Chín, 2025

Từ khóa: Tẩy xanh; sản phẩm xanh; ý định tiêu dùng xanh; thế hệ trẻ

Dưới tác động của mạng xã hội và làn sóng tiêu dùng xanh, người tiêu dùng ngày càng dễ dàng tiếp cận và sàng lọc thông tin về thương hiệu, đặc biệt là các thông tin liên quan đến trách nhiệm xã hội và môi trường. Điều này buộc các doanh nghiệp không chỉ truyền thông tốt mà còn phải thực sự hành động vì sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít doanh nghiệp sử dụng các thông điệp “xanh” một cách phô trương – hay còn gọi là “tẩy xanh” – khiến người tiêu dùng nghi ngờ và mất niềm tin. Bám sát bối cảnh này, nghiên cứu của tác giả thuộc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã tập trung phân tích nhận thức và phản ứng của người tiêu dùng trẻ đối với hành vi “tẩy xanh”, từ đó làm rõ cách hành vi này ảnh hưởng đến ý định tiêu dùng sản phẩm bền vững. 

Thumb Lớn Thương Hiệu Học Thuật Mới (1)

Bối cảnh nghiên cứu 

Việc sử dụng sản phẩm xanh đang là một vấn đề cần thiết và cấp bách đối với môi trường, có tính thời sự cao, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay (Testa và cộng sự, 2020). Trên thị trường, có rất nhiều doanh nghiệp quảng cáo sản phẩm của mình là “xanh”, tuy nhiên, thực chất họ chỉ mượn hình ảnh “xanh” để kích thích người tiêu dùng, trong khi bản thân sản phẩm không thực sự đáp ứng các yếu tố “xanh” (Laufer, 2003).

Các nghiên cứu trước đây cũng chỉ ra rằng quảng cáo xanh có khả năng thu hút người tiêu dùng cao, nhưng không phải quảng cáo nào mang thông điệp xanh cũng đáng tin cậy (Chen và Chang, 2013). Bên cạnh đó, hiện nay khái niệm “tẩy xanh” vẫn còn khá mới mẻ đối với người tiêu dùng (Parguel và cộng sự, 2011). Do đó, chính người tiêu dùng cũng có thể không nhận biết rằng họ đang sử dụng sản phẩm do bị ảnh hưởng bởi hành vi “tẩy xanh” từ các thương hiệu (Rahman và cộng sự, 2015).

Phần lớn các nghiên cứu trước đây tập trung vào việc tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh, nhưng chưa có nghiên cứu nào đi sâu phân tích ảnh hưởng của hành vi “tẩy xanh” đến thái độ của người tiêu dùng đối với phát triển bền vững, cũng như cảm giác bị phản bội ảnh hưởng như thế nào đến ý định tiếp tục mua sản phẩm xanh từ chính thương hiệu đó.

Vì vậy, đề tài nghiên cứu này hướng đến việc khảo sát người tiêu dùng về ý định tiêu dùng sản phẩm xanh, thông qua niềm tin xanh và nhận thức về bảo vệ môi trường. Đồng thời, nghiên cứu cũng bổ sung những yếu tố còn thiếu trong các công trình trước, nhằm giúp người tiêu dùng có cái nhìn cụ thể và rõ ràng hơn về hành vi tiêu dùng bền vững.

Làm rõ khái niệm

Ý định tiêu dùng xanh được hiểu là sự sẵn sàng của khách hàng trong việc mua các sản phẩm thân thiện với môi trường. Theo Lasuin và Ng (2014), đây là khả năng và mong muốn của người tiêu dùng đối với các sản phẩm có đặc tính “xanh”. Nghiên cứu của Aman và cộng sự (2011) cũng cho rằng ý định tiêu dùng xanh thể hiện qua việc đánh giá cao và có xu hướng lựa chọn sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Trong khuôn khổ nghiên cứu này, ý định tiêu dùng xanh được xác định là trạng thái tâm lý khi người tiêu dùng cảm thấy hứng thú và sẵn sàng lựa chọn sản phẩm có các yếu tố “xanh”.

Tẩy xanh (greenwashing) là một thuật ngữ được Parguel, Benoît-Moreau và Larceneux đưa ra vào năm 2011 nhằm chỉ hiện tượng doanh nghiệp đưa ra các tuyên bố sai lệch hoặc gây hiểu nhầm về tính thân thiện với môi trường của sản phẩm hoặc thương hiệu. Nói cách khác, đây là hành vi truyền thông sai lệch nhằm khiến người tiêu dùng tin rằng sản phẩm của doanh nghiệp là “xanh”, thân thiện với môi trường, trong khi trên thực tế không phải như vậy. Lyon và Montgomery (2015) cho rằng tẩy xanh chính là hình thức đánh lừa người tiêu dùng, khiến họ tin tưởng sai lệch rằng doanh nghiệp thực hiện các hoạt động vì môi trường và sản xuất sản phẩm bền vững.

Thái độ của người tiêu dùng phản ánh kiến thức, cảm xúc, ý định và mức độ sẵn sàng của họ trong việc mua và sử dụng sản phẩm (Zhang & Sun, 2021). Theo mô hình Hành vi hợp lý (TRA) của Fishbein và Ajzen, thái độ được định nghĩa là đánh giá tích cực hoặc tiêu cực của cá nhân đối với một đối tượng, hành vi hoặc vấn đề nào đó. Englis và Phillips (2013) cũng ghi nhận sự gia tăng các nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa thái độ người tiêu dùng và hành vi lựa chọn sản phẩm xanh. Thái độ, do đó, không chỉ là cảm nhận nhất thời mà còn là sự đánh giá bền vững, có chiều sâu đối với các hiện tượng và bối cảnh xung quanh.

Cảm nhận bị phản bội (perceived betrayal) được hiểu là trạng thái cảm xúc của người tiêu dùng sau khi nhận ra mình bị thương hiệu lừa dối. Trong nghiên cứu của Ittefaq và cộng sự (2024), khi áp dụng lý thuyết Kích thích – Chủ thể – Phản ứng (Stimulus–Organism–Response), cảm nhận bị phản bội được xem là yếu tố trung gian quan trọng điều tiết mối quan hệ giữa các kích thích từ thương hiệu và phản ứng hành vi của người tiêu dùng. Trạng thái này có thể gây ra những cảm xúc tiêu cực như thất vọng, xung đột đạo đức, hoặc phẫn nộ, từ đó dẫn đến các hành vi như né tránh thương hiệu, từ chối mua hàng, thậm chí lan truyền thông tin tiêu cực về thương hiệu.

Khi nhìn từ góc độ của marketing thì, tẩy xanh là một hoạt động marketing với mục tiêu quảng bá hình ảnh tích cực của thương hiệu tới người tiêu dùng (Li, Jia, & Xin, 2015). Nhận thức về tẩy xanh của người tiêu dùng là việc người tiêu dùng có xác định được việc công ty đó đang xuyên tạc hoặc nói sai sự thật về các hoạt động thân thiện với môi trường của công ty (Lyon & Maxwell, 2011). Một số nghiên cứu chỉ ra rằng khi khách hàng nhận thức được công ty đang có các hoạt động tẩy xanh thì sẽ làm cho khách hàng cảm giác bị phản bội. Hơn thế nữa, khi người tiêu dùng nhận thức được hành vi tẩy xanh thì sẽ dẫn tới những cảm xúc tiêu cực như là bị phản bội (Gao, Knight, Zhang, Mather, & Tan, 2012). Mức độ nhận thức càng sâu sắc thì cảm giác bị phản bội càng mạnh mẽ. Từ đó, nghiên cứu này đề xuất giả thuyết sau:

  • Giả thuyết H1: Nhận thức tẩy xanh của người tiêu dùng ảnh hưởng cùng chiều tới cảm nhận 
  • Giả thuyết H2: Nhận thức tẩy xanh có tác động tiêu cực tới ý định tiêu dùng xanh. 
  • Giả thuyết H3: Nhận thức tẩy xanh có tác động tiêu cực tới thái độ đối với sự bền vững của sản phẩm xanh
  • Giả thuyết H4: Cảm nhận bị phản bội có tác động tiêu cực tới ý định tiêu dùng xanh
  • Giả thuyết H5: Thái độ đối với sự bền vững ảnh hưởng tích cực tới ý định tiêu dùng xanh

Thông qua “lý thuyết hành động hợp lý”, với mẫu nghiên cứu gồm 352 người tiêu dùng trẻ, nghiên cứu này đã kiểm chứng ảnh hưởng của hành vi tẩy xanh tới thái độ của người tiêu dùng, và tác động của nó tới việc tiêu dùng các sản phẩm mang tính chất bền vững. Kết quả phân tích cho thấy rằng, nhận thức của người tiêu dùng về hành vi tẩy xanh có tác động tiêu cực tới ý định tiếp tục mua sản phẩm xanh và thái độ đối với bền vững của họ, cũng tức là nhận thức của người tiêu dùng càng cao về hành vi tẩy xanh của doanh nghiệp thì ý định tiếp tục mua hàng càng thấp. 

Trong kỷ nguyên số khi mà người tiêu dùng ngày càng có nhiều kiến thức và dễ dàng tiếp cận các thông tin hơn, thì họ cũng trở nên dễ dàng nắm bắt được công ty đang thực sự thực hiện các hành vi xanh hay chỉ là nói mà không có đi đôi với làm. Do đó, các doanh nghiệp cần hạn chế các hành vi tẩy xanh, tránh ảnh hưởng tiêu cực và tác động tới doanh số bán hàng. Không chỉ có vậy, kết quả cũng chỉ ra rằng, cảm nhận bị phản bội cũng ảnh hưởng tiêu cực tới ý định của khách hàng. Hay, khi người tiêu dùng cảm nhận rằng họ bị lừa dối bởi thương hiệu thì họ sẽ không tiếp tục mua sản phẩm từ doanh nghiệp đó nữa. Kết quả phân tích cũng cho thấy rằng cảm nhận bị phản bội và thái độ bên cạnh ảnh hưởng trực tiếp thì cũng đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa nhận thức tẩy xanh và ý định tiếp tục mua sản phẩm của người tiêu dùng. 

Nghiên cứu này đã cung cấp thêm lý thuyết về các yếu tố liên quan tới tâm lý của người tiêu dùng đối với các hoạt động marketing xanh của thương hiệu. Từ đó đưa ra một góc nhìn mới cho các nghiên cứu liên quan tới ý định tiếp tục mua và sử dụng các sản phẩm xanh. Thông qua kết quả nghiên cứu, các nhà quản lý, các nhà marketing cần nhận ra rằng dù quảng cáo tẩy xanh có thể mang lại một số hiệu quả nhất định trong ngắn hạn nhưng lại có thể gây ra hậu quả vô cùng to lớn trong dài hạn và không phải là một hình thức marketing bền vững. Do đó, nên hạn chế hoặc hoàn toàn không nên thực hiện các hoạt động tẩy xanh mà nên tập trung vào thực hiện các hoạt động thể hiện trách nhiệm xã hội của công ty đối với môi trường. 

Xem toàn bộ bài nghiên cứu: Nghiên cứu tác động của “tẩy xanh” tới ý định tiêu dùng xanh của thế hệ trẻ TẠI ĐÂY

Tác giả: TS. Đỗ Thị Hải NinhĐại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là bài viết nằm trong Chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng từ UEH với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng”, UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

Chân Trang (1)

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021