[Research Contribution] Đại học đồng kiến tạo: Chuẩn bị nguồn nhân lực cho một TP.HCM đang chuyển mình

24 Tháng Bảy, 2026

Từ khóa: Đại học đồng kiến tạo; Nguồn nhân lực; TP.HCM; Giáo dục đại học; Phát triển đô thị

TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực. Khi mô hình tăng trưởng chuyển từ dựa vào lao động và vốn sang tri thức, công nghệ và sáng tạo, bài toán phát triển nguồn nhân lực cũng cần một cách tiếp cận mới. Theo đó, vai trò của các trường đại học không còn dừng ở đào tạo người học, mà phải tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo tri thức, kết nối nguồn lực và đồng hành cùng chiến lược phát triển của thành phố.

Thumb Lớn

Tại chương trình Người Trong Cuộc với chủ đề “Đầu tư nguồn nhân lực – Tạo sự đột phá cho TP.HCM” của Đài phát thanh và truyền hình TP.HCM, GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH), đã chia sẻ những góc nhìn về sự chuyển đổi trong vai trò của giáo dục đại học trước yêu cầu phát triển mới của TP.HCM. Từ những phân tích này, mô hình “đại học đồng kiến tạo” được xem là hướng tiếp cận cần thiết để chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho giai đoạn phát triển tiếp theo của thành phố.

Nguồn nhân lực trở thành lợi thế cạnh tranh của thành phố

Đưa TP.HCM trở thành đô thị văn minh, hiện đại, năng động; giữ vai trò cực tăng trưởng của cả nước và từng bước trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo của khu vực là mục tiêu được xác lập trong nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cùng với thể chế, hạ tầng và nguồn lực đầu tư, yếu tố mang tính quyết định chính là con người.

Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh của một địa phương có thể đến từ tài nguyên, vị trí địa lý hay nguồn lao động dồi dào thì trong nền kinh tế tri thức, lợi thế ấy ngày càng được quyết định bởi chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo.

Sự phát triển của kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và các ngành công nghệ cao đang làm thay đổi nhanh chóng yêu cầu của thị trường lao động. Doanh nghiệp không còn chỉ tìm kiếm những người có kiến thức chuyên môn, mà cần những nhân sự có khả năng thích ứng, tư duy toàn cầu, làm chủ công nghệ và học tập suốt đời.

Theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, trước sự thay đổi đó, các trường đại học không thể chỉ điều chỉnh một vài ngành học hay bổ sung một số kỹ năng mới. Điều cần thay đổi là chính vai trò của đại học trong hệ sinh thái phát triển.

“Đại học phải tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển của địa phương, của đất nước; không chỉ đào tạo người học mà còn đồng hành trong việc tạo ra tri thức, giải pháp và chuẩn bị nguồn lực cho tương lai.”

Đó cũng là tiền đề để nhiều trường đại học trên thế giới chuyển sang một mô hình phát triển mới: đại học đồng kiến tạo.

Đại học không còn là “tháp ngà”

Theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, sự phát triển của giáo dục đại học luôn gắn với những thay đổi của nền kinh tế và xã hội.

Ở giai đoạn đầu, đại học chủ yếu thực hiện chức năng truyền đạt tri thức và đào tạo nguồn nhân lực. Khi nghiên cứu khoa học được tích hợp sâu hơn vào hoạt động giảng dạy, các trường đại học bắt đầu trở thành nơi tạo ra tri thức mới, đóng góp cho sự phát triển của khoa học và công nghệ.

Khoảng hơn một thập niên trở lại đây, nhiều đại học tiếp tục mở rộng vai trò thông qua chuyển giao công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp. Từ chỗ cung cấp nguồn nhân lực, đại học từng bước trở thành một động lực của tăng trưởng kinh tế.

Ngày nay, quá trình ấy đang bước sang một giai đoạn phát triển cao hơn.

Theo mô hình đại học đồng kiến tạo, trường đại học không còn đứng ngoài các bài toán phát triển, mà cùng chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng nghiên cứu, phân tích và đồng kiến tạo các giải pháp cho những vấn đề cụ thể của đô thị và nền kinh tế.

“Đại học không còn là một ‘tháp ngà’ chỉ có giảng dạy và nghiên cứu, mà phải đưa những vấn đề phát triển kinh tế – xã hội vào trong hoạt động nghiên cứu và đào tạo của mình.” – GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo nhấn mạnh.

Quan điểm này cũng phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển nguồn nhân lực. Đào tạo không còn là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục, mà trở thành một cấu phần của chiến lược phát triển địa phương, nơi các trường đại học tham gia ngay từ khâu dự báo xu hướng, chuẩn bị nguồn lực và đồng hành giải quyết các bài toán phát triển.

Từ ”đặt hàng đào tạo” đến đồng kiến tạo nguồn nhân lực

Trong nhiều năm qua, cơ chế “đặt hàng đào tạo” đã góp phần giúp các trường đại học gắn kết hơn với nhu cầu của thị trường lao động và của địa phương. Tuy nhiên, theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, trước tốc độ thay đổi rất nhanh của nền kinh tế và công nghệ, cách tiếp cận này cần được phát triển thêm một bước.

Thay vì chỉ xác định số lượng nhân lực cần đào tạo, các trường đại học, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các viện nghiên cứu cần cùng tham gia từ đầu vào quá trình dự báo xu hướng phát triển, xác định những nhóm năng lực sẽ cần trong tương lai và đồng thiết kế chương trình đào tạo.

Đó chính là sự khác biệt giữa “đặt hàng đầu ra”“đồng kiến tạo năng lực”.

Khi các bên cùng tham gia xây dựng chuẩn đầu ra, kiến thức, kỹ năng và năng lực nghề nghiệp, chương trình đào tạo sẽ bám sát thực tiễn hơn, đồng thời rút ngắn khoảng cách giữa nhu cầu phát triển của thành phố với quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực.

Đây cũng là điều kiện để các trường đại học chủ động chuẩn bị cho những lĩnh vực chiến lược như tài chính quốc tế, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, logistics, công nghệ cao hay phát triển xanh, thay vì chỉ điều chỉnh chương trình khi thị trường đã xuất hiện tình trạng thiếu hụt nhân lực.

Đại học phải trở thành một phần của chiến lược phát triển

Đối với TP.HCM, khi mục tiêu phát triển không chỉ dừng ở tăng trưởng kinh tế mà hướng đến trở thành trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và khoa học – công nghệ của khu vực, vai trò của đại học cũng cần được nhìn nhận theo một cách mới.

Đại học không chỉ cung cấp nguồn nhân lực cho thị trường lao động hiện tại, mà phải tham gia xây dựng những năng lực sẽ định hình tương lai của thành phố; không chỉ đào tạo theo nhu cầu, mà còn góp phần dự báo nhu cầu, kiến tạo tri thức và đồng hành cùng quá trình hoạch định chính sách phát triển.

Đó cũng là định hướng mà UEH đang theo đuổi trong chiến lược phát triển của mình: xây dựng mô hình đại học đồng kiến tạo, kết nối Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cộng đồng để cùng giải quyết những bài toán phát triển của TP.HCM và đất nước.

Đón đọc kỳ 2: Khi đại học cùng giải bài toán của thành phố – từ đào tạo nguồn nhân lực cho Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM, nghiên cứu quy hoạch đô thị, đến mô hình “ba nhà” kết nối Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp nhằm chuẩn bị nguồn lực cho các lĩnh vực phát triển chiến lược trong tương lai.

Tác giả: GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Chân Trang (1)

Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác

Giọng đọc: Thanh Kiều

abcd

18 Tháng Sáu, 2026

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021