[Research Contribution] Nhân lực thời AI: Chuẩn bị năng lực cho cả một cuộc đời

6 Tháng Tám, 2026

Từ khóa: AI; Nhân lực tương lai; Học tập suốt đời; Kỹ năng số; Chuyển đổi số 

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động và cách nhìn về nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra không còn là đào tạo bao nhiêu người hay mở thêm bao nhiêu ngành học, mà là người học cần được trang bị những năng lực gì để thích ứng với một thế giới luôn biến đổi. Theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, đại học phải chuyển từ tư duy truyền đạt kiến thức sang chuẩn bị năng lực học tập suốt đời, giúp người học làm chủ công nghệ thay vì lo sợ bị công nghệ thay thế.

Thumb Youtube (1920 X 1080 Px) (1)

Khép lại chuỗi chia sẻ tại chương trình Người Trong Cuộc với chủ đề “Đầu tư nguồn nhân lực – Tạo sự đột phá cho TP.HCM” của Đài phát thanh và truyền hình TPHCM, GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo đưa ra góc nhìn về sự thay đổi của nguồn nhân lực trong kỷ nguyên AI và những năng lực mà giáo dục đại học cần chuẩn bị cho người học để đồng hành cùng sự phát triển của thành phố trong tương lai.

AI đang thay đổi khái niệm nhân lực chất lượng cao

Theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, AI có khả năng ghi nhớ, xử lý và tổng hợp thông tin với tốc độ vượt xa con người. Điều đó đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tuyển dụng và sử dụng nhân lực.

Nếu trước đây bằng cấp hay khả năng ghi nhớ kiến thức được xem là lợi thế cạnh tranh, thì ngày nay, những yếu tố được đánh giá cao hơn lại là khả năng thích ứng, tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề và tinh thần học tập suốt đời.

Theo ông, trong một thế giới mà công nghệ liên tục thay đổi, kiến thức chuyên môn có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời. Điều giúp mỗi cá nhân duy trì năng lực cạnh tranh không phải là lượng kiến thức đang sở hữu, mà là khả năng liên tục học hỏi, cập nhật và làm mới chính mình.

Đó cũng là lý do giáo dục đại học không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức, mà phải giúp người học hình thành những năng lực có thể theo họ trong suốt cuộc đời.

Không đào tạo AI như một ngành riêng, mà đưa AI vào mọi ngành học

Một trong những thay đổi lớn của giáo dục đại học là cách tiếp cận đối với trí tuệ nhân tạo.

Theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, AI và khoa học dữ liệu không nên chỉ dành cho sinh viên công nghệ thông tin hay khoa học máy tính. Trong tương lai, người học ở nhiều lĩnh vực đều cần có hiểu biết về dữ liệu, công nghệ và khả năng khai thác AI để nâng cao hiệu quả công việc.

Tại UEH, AI được tiếp cận như một năng lực nền tảng, được tích hợp vào nhiều lĩnh vực đào tạo như kinh doanh, tài chính, marketing, logistics, quản trị, thiết kế hay phát triển đô thị.

Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người học còn được tiếp cận tư duy thiết kế, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững, khởi nghiệp và khoa học dữ liệu nhằm hình thành khả năng giải quyết các vấn đề liên ngành.

Theo ông, mục tiêu không phải đào tạo tất cả sinh viên trở thành kỹ sư công nghệ, mà giúp họ biết sử dụng công nghệ như một công cụ để tạo ra giá trị trong chính lĩnh vực chuyên môn của mình.

“Bắn súng bằng hai tay”: Chuyên môn và công nghệ phải song hành

Để hình dung về nguồn nhân lực trong tương lai, GS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo sử dụng một hình ảnh ví von khá đặc biệt: “bắn súng bằng hai tay”.

Theo ông, một bên là năng lực chuyên môn sâu, bên còn lại là khả năng làm chủ công nghệ. Chỉ khi hai yếu tố này phát triển đồng thời, người học mới đủ khả năng thích ứng trước những thay đổi rất nhanh của thị trường lao động.

Triết lý này cũng được cụ thể hóa trong nhiều chương trình đào tạo liên ngành như công nghệ tài chính (FinTech), công nghệ marketing (MarTech), công nghệ logistics (LogTech), giao thông thông minh, đô thị thông minh hay phân tích dữ liệu trong kinh doanh.

Điểm chung của các chương trình là công nghệ không được đào tạo như một lĩnh vực tách biệt, mà được tích hợp vào từng ngành nghề để tạo ra những phương thức làm việc và giải quyết vấn đề mới.

Theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, AI không đi một mình. Công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi kết hợp với sự am hiểu chuyên môn, tư duy phân tích và khả năng thấu hiểu những vấn đề của con người.

Không sợ AI, mà học cách làm chủ AI

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo cũng khiến nhiều người lo ngại về nguy cơ mất việc làm.

Theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, AI chắc chắn sẽ thay đổi nhiều vị trí việc làm và thậm chí thay thế một số công việc mang tính lặp lại. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa con người sẽ mất vai trò trong thị trường lao động.

Những giá trị mà AI khó có thể thay thế là khả năng sáng tạo, tư duy phản biện, cảm xúc, sự đồng cảm và năng lực kết nối những yếu tố phức tạp trong thực tiễn.

Vì vậy, thay vì xem AI là đối thủ, người học cần coi đây là một công cụ giúp mình làm việc hiệu quả hơn, mở rộng khả năng sáng tạo và nâng cao năng suất.

Theo ông, vấn đề không phải là tránh né AI, mà là biết sử dụng AI một cách chủ động, có trách nhiệm và gắn với năng lực chuyên môn của bản thân.

Chọn ngành không phải để có một công việc suốt đời

Theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, quan niệm “chọn đúng một nghề để theo cả đời” đang dần thay đổi.

Dưới tác động của công nghệ và AI, việc một người nhiều lần chuyển đổi công việc hoặc đảm nhiệm những vị trí hoàn toàn mới trong suốt sự nghiệp sẽ trở nên phổ biến hơn.

Bởi vậy, lựa chọn ngành học hôm nay không chỉ là lựa chọn một nghề nghiệp, mà quan trọng hơn là lựa chọn một môi trường có thể giúp người học phát triển khả năng thích ứng và học tập suốt đời.

Theo ông, quyết định chọn ngành nên là điểm gặp nhau của ba yếu tố. Thứ nhất là năng lực của bản thân – hiểu mình có thế mạnh ở đâu. Thứ hai là niềm yêu thích – lựa chọn lĩnh vực có thể tạo động lực để theo đuổi lâu dài. Thứ ba là nhu cầu phát triển của xã hội và đất nước – nơi năng lực cá nhân có thể tạo ra những giá trị thiết thực.

Trong hành trình đó, phụ huynh có vai trò đồng hành, cung cấp thông tin và chia sẻ kinh nghiệm, thay vì áp đặt lựa chọn nghề nghiệp theo những tiêu chí của nhiều thập niên trước.

Chuẩn bị năng lực cho cả một cuộc đời

Khép lại cuộc trao đổi, GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo cho rằng mục tiêu cuối cùng của giáo dục đại học không chỉ là giúp người học tìm được việc làm sau khi tốt nghiệp, mà còn chuẩn bị cho họ khả năng thích ứng với một thế giới luôn thay đổi.

Ngành nghề có thể thay đổi, công nghệ sẽ tiếp tục phát triển và những kiến thức hôm nay có thể nhanh chóng trở nên cũ. Tuy nhiên, năng lực học tập suốt đời, tư duy mở, khả năng làm chủ công nghệ và tinh thần cống hiến cho cộng đồng sẽ luôn là nền tảng để mỗi cá nhân phát triển.

Đối với TP.HCM, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao vì vậy không chỉ là mở thêm ngành học hay tăng quy mô đào tạo. Đó là quá trình kiến tạo một thế hệ công dân có chuyên môn, có năng lực công nghệ, có tư duy toàn cầu, khả năng thích ứng và khát vọng đóng góp cho sự phát triển của thành phố.

Từ góc nhìn đó, mô hình đại học đồng kiến tạo không chỉ là sự thay đổi trong cách tổ chức giáo dục, mà còn là lời giải cho bài toán phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên mới. Khi đại học kết nối với chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng, tri thức không chỉ được tạo ra trong giảng đường mà còn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Khép lại chuỗi chia sẻ tại chương trình Người Trong Cuộc, thông điệp mà GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo gửi gắm không chỉ dành cho các trường đại học hay nhà quản lý giáo dục, mà còn cho mỗi người học: trong một thế giới luôn biến động, năng lực quý giá nhất không phải là những gì chúng ta đang biết, mà là khả năng không ngừng học hỏi, thích ứng và làm chủ tương lai.

Tác giả: GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Chân Trang (1)

Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác

Giọng đọc: Thanh Kiều

abcd

18 Tháng Sáu, 2026

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021