[Research Contribution] Giải pháp nhằm phát huy vai trò của kinh tế tư nhân trong phát triển kinh tế – xã hội Thành phố Hồ Chí Minh tầm nhìn đến năm 2045

18 Tháng Chín, 2025

Từ khóa: kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế – xã hội Thành phố Hồ Chí Minh

Năm 2025, việc hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu không những giúp Thành phố mở rộng không gian mà còn gia tăng nguồn lực để phát triển kinh tế. Trước bối cảnh đó, Thành phố rất cần một tầm nhìn quy hoạch và các động lực phát triển kinh tế mới mang tính bứt phá. Một trong những động lực quan trọng để tạo nên sự phát triển bứt phá về kinh tế là phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân – yêu cầu cấp thiết, gắn liền với việc thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Thumb Lớn Thương Hiệu Học Thuật Mới

Nghị quyết khẳng định: “Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”. Trên nền tảng ấy, Thành phố Hồ Chí Minh khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu sẽ có điều kiện hình thành vùng siêu đô thị tích hợp công nghiệp – tài chính – cảng biển – đổi mới sáng tạo. Trong cấu trúc phát triển đó, kinh tế tư nhân không chỉ là lực lượng sản xuất chủ lực, mà còn là nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Vai trò của kinh tế tư nhân trong phát triển kinh tế thành phố

Hơn 40 năm hội nhập và đổi mới, TP. HCM luôn giữ vai trò đầu tàu kinh tế, là trung tâm tài chính – thương mại – dịch vụ – khoa học công nghệ lớn nhất Việt Nam. Với đóng góp gần 23% GDP cả nước, hơn 27% thu ngân sách quốc gia và là địa phương thu hút FDI hàng đầu, TP. HCM không chỉ khẳng định vai trò trung tâm kinh tế mà còn định hình xu hướng phát triển mới cho Việt Nam (Ngọc Lê, 2025).

Thành phố Hồ Chí Minh hiện có gần 400.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó doanh nghiệp tư nhân chiếm hơn 300.000, đóng góp 51% GRDP, hơn 30% ngân sách Nhà nước và tạo việc làm cho hơn 40 triệu lao động, chiếm 82% lực lượng lao động.

Bình Dương có hơn 65.000 doanh nghiệp, là địa phương dẫn đầu cả nước về mức độ công nghiệp hóa – đô thị hóa, với gần 80% GRDP đến từ khu vực tư nhân.

Bà Rịa – Vũng Tàu có quy mô dân số nhỏ nhưng sở hữu gần 17.000 doanh nghiệp, chiếm hơn 60% GRDP, đặc biệt trong lĩnh vực cảng biển, logistics, dịch vụ dầu khí.

Tổng cộng, ba địa phương quy tụ gần 400.000 doanh nghiệp tư nhân (tương đương 45% cả nước), tạo hàng triệu việc làm và đóng góp gần 50% giá trị sản xuất công nghiệp toàn vùng phía Nam (Tổng cục Thống kê, 2024).

Chỉ tính riêng TP. HCM, năm 2024 có khoảng 52.500 doanh nghiệp thành lập mới với vốn đăng ký 400.000 tỷ đồng; vốn đăng ký bổ sung khoảng 340.000 tỷ đồng. Tính chung tổng vốn đăng ký và bổ sung năm 2024 đạt khoảng 740.000 tỷ đồng. Về FDI, năm 2024 Thành phố thu hút 4,85 tỷ USD (Thanh Thủy, 2024).

HCM đang đứng trước cơ hội vàng để chuyển mình thành trung tâm doanh nghiệp tư nhân không chỉ của Việt Nam mà còn cả khu vực Đông Nam Á

Với sự sáp nhập thêm Bà Rịa – Vũng Tàu và Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh có thêm nhiều nguồn lực và lợi thế để vươn mình. TP. Hồ Chí Minh là “bộ não điều phối” của vùng – nơi hoạch định chiến lược, dẫn dắt đổi mới sáng tạo và cung ứng các dịch vụ chất lượng cao: trung tâm tài chính, ngân hàng, dịch vụ logistics, thương mại, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Có nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống đại học, viện nghiên cứu hàng đầu. Bình Dương là “trung tâm sản xuất” – cung ứng hàng hóa, bán thành phẩm cho xuất khẩu và cho khu vực dịch vụ TP. HCM; gắn chặt với cảng biển và tiêu dùng vùng, với lợi thế là một trong những địa phương thu hút FDI hàng đầu Việt Nam. Hệ thống khu công nghiệp hiện đại, hạ tầng logistics phát triển. Chính quyền năng động, cải cách hành chính tốt, môi trường đầu tư minh bạch. Bà Rịa – Vũng Tàu là “cửa ngõ logistics quốc tế” – kết nối hàng hóa xuất nhập khẩu của toàn vùng; đồng thời cung cấp năng lượng và dịch vụ hậu cần công nghiệp. Sở hữu hệ thống cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải, đủ sức tiếp nhận tàu trọng tải lớn, có khả năng trung chuyển quốc tế. Là trung tâm công nghiệp dầu khí, năng lượng điện và dịch vụ hàng hải. Tiềm năng lớn về du lịch biển và phát triển đô thị ven biển.

Tăng trưởng kinh tế TP. HCM năm 2024 và mục tiêu phấn đấu năm 2025. Mặc dù vậy, khu vực kinh tế tư nhân đang gặp phải một số khó khăn thách thức, nhiều nguồn lực chưa được khai thác một cách hiệu quả. Những khó khăn thách thức này đang cản trở khu vực kinh tế tư nhân phát huy vai trò chủ lực, nòng cốt cùng với kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả.

Khó khăn thách thức trong việc phát huy vai trò chủ lực của kinh tế tư nhân

Thứ nhất, kinh tế tư nhân chưa phát huy hết năng lực nội tại của mình. Đa số các doanh nghiệp vừa và nhỏ được thành lập và quản trị theo kiểu gia đình, tự phát, thiếu rất nhiều kiến thức, kỹ năng về quản trị điều hành, thiếu chiến lược, thiếu công cụ quản trị và điều hành hiệu quả, nên chưa kết nối và tận dụng, khai thác tối ưu các nguồn lực xã hội và cơ hội thị trường. Một số doanh nghiệp thành công là do họ dựa vào các quan hệ với các quan chức hoạch định và thực thi chính sách. Một số doanh nghiệp thất bại bởi vì họ không chịu đầu tư vào công nghệ, đầu tư vào việc phát triển vốn con người, vốn xã hội và vốn trí tuệ, nên họ không dự đoán được những thách thức, đe dọa đối với doanh nghiệp của họ đến từ những thay đổi của môi trường kinh doanh. Tâm lý ngại thay đổi đang làm cho nhiều doanh nghiệp ngày càng bế tắc, nguồn vốn cạn kiệt.

Thứ hai, đầu tư vào công nghệ, kỹ thuật trong khu vực kinh tế tư nhân còn nhiều hạn chế, do thiếu vốn, một số doanh nghiệp ngại đầu tư dẫn tới trình độ sản xuất, kỹ thuật và năng suất lao động chỉ ở mức thấp, giá thành sản phẩm cao, khó cạnh tranh. Mức đầu tư vào tài sản máy móc thiết bị, công nghệ và tài sản cố định trên đầu người đối với các doanh nghiệp tư nhân vẫn còn ở mức thấp.

Thứ ba, việc tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp khu vực tư nhân còn nhiều khó khăn. Nhiều báo cáo cũng chỉ ra rằng khó khăn lớn nhất là tiếp cận tín dụng. Cụ thể, trong năm 2022, tiếp cận tín dụng đã trở thành mối lo lớn nhất của 55,6% doanh nghiệp, tăng liên tục từ con số 34,8% của năm 2019, 40,7% của năm 2020 và 46,9% của năm 2021, nhưng sang năm 2022, tỷ lệ này chỉ còn là 17,8% (Vũ Khuê, 2023).

Thứ tư, năm 2025, theo các chuyên gia, mặc dù các chính sách phát triển kinh tế tư nhân đã được ban hành đồng loạt và nhanh chóng, nhưng việc thực thi trên thực tế vẫn đang gặp không ít rào cản. Thủ tục hành chính phức tạp, kéo dài, gây lãng phí thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Thêm vào đó là khó khăn trong tiếp cận đất đai và tín dụng, đặc biệt tại cấp địa phương. Chính sách cũng chưa thống nhất trong áp dụng, dẫn đến việc mỗi cơ quan hiểu và vận dụng luật lệ khác nhau. Khung pháp lý thử nghiệm (sandbox) còn mới và thiếu hướng dẫn thực thi cụ thể, khiến các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gặp khó trong tiếp cận. Theo ông Trần Thành Trọng – Tổng Giám đốc Công ty CP Sáng Ban Mai, Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp tỉnh Bình Dương – nhấn mạnh vấn đề lớn nhất hiện nay không chỉ là quy định, mà là nỗi sợ trách nhiệm của cán bộ thực thi. Ông cũng đặc biệt nhấn mạnh nhiệm vụ số 8 trong Nghị quyết 68 – về xây dựng văn hóa cho cộng đồng doanh nghiệp: “Chính doanh nghiệp cũng phải thay đổi, tuân thủ pháp luật, minh bạch và cùng tạo ra một hệ sinh thái kinh doanh có trách nhiệm. Cải cách thể chế là hai chiều – cả Nhà nước và doanh nghiệp đều phải hành động.”

Giải pháp phát huy vai trò của kinh tế tư nhân trong phát triển kinh tế – xã hội TP. Hồ Chí Minh tầm nhìn đến năm 2045

Thứ nhất, chính quyền thành phố phải khẩn trương, quyết liệt cụ thể hóa các Nghị quyết như: Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 138/NQ-CP của Chính phủ: Ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04 tháng 5 năm 2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, bằng những chương trình hành động cụ thể, nhằm phát huy những lợi thế sẵn có của địa phương; khai thác và sử dụng tối ưu các nguồn lực của xã hội; tận dụng mọi thời cơ và cơ hội từ môi trường kinh doanh.

Thứ hai, chính quyền thành phố cần đẩy mạnh đầu tư công, triển khai đồng bộ nhiều dự án hạ tầng lớn như đường sá, cơ sở hạ tầng. Tạo môi trường, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp FDI tham gia vào các dự án đó, nhằm khai thác và sử dụng tối ưu nguồn lực của xã hội vào phát triển hạ tầng. Vì phát triển hạ tầng là điều kiện để phát triển kinh tế, thu hút đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất, du lịch, dịch vụ, giáo dục, tài chính.

Thứ ba, hỗ trợ kinh tế tư nhân nâng cao trình độ khoa học công nghệ cho đội ngũ nhân sự, thúc đẩy hợp tác, chuyển giao công nghệ, gắn liền với đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhằm khai thác hiệu quả các thành tựu của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, giúp tiết kiệm chi phí sản xuất, giảm giá thành, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thứ tư, ưu tiên giải quyết các vấn đề ngắn hạn ảnh hưởng đến kinh tế tư nhân như cởi trói tín dụng, đất đai, chính sách thuế.

Thứ năm, chính quyền thành phố cần có chính sách hỗ trợ xây dựng nhiều hệ sinh thái khởi nghiệp, hỗ trợ các doanh nghiệp mới thành lập bằng các chính sách cụ thể.

Để kinh tế tư nhân thực sự phát huy vai trò là thành phần kinh tế nòng cốt, là động lực của nền kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, ngoài việc xây dựng các chính sách cụ thể các nghị quyết, thì việc giám sát triển khai trong thực tiễn các giải pháp cụ thể của chính quyền thành phố là rất quan trọng.

Bài viết thuộc kỷ yếu hội thảo khoa học “Tầm nhìn quy hoạch và các động lực phát triển kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh mới” do Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức. Xem toàn bộ bài viết Một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của kinh tế tư nhân trong phát triển kinh tế – xã hội Thành phố Hồ Chí Minh tầm nhìn đến năm 2045 TẠI ĐÂY.

Tác giả: Giảng viên Lê Văn Phong – Trường Đại học Mở TP.HCM

Đây là bài viết nằm trong Chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng từ UEH với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng”. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

Chân Trang (1)

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021