[Research Contribution] Hạ tầng giao thông Đồng bằng sông Cửu Long: Chìa khóa cho phát triển bền vững

31 Tháng Tám, 2026

Từ khóa: Đồng bằng sông Cửu Long, hạ tầng giao thông, phát triển bền vững, biến đổi khí hậu, logistics, kết nối vùng.

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước nhưng vẫn đối mặt với nhiều điểm nghẽn về hạ tầng giao thông, từ kết nối giữa các loại hình vận tải đến nguồn vốn đầu tư và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Chính vì vậy, tác giả thuộc UEH Mekong, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH), đã tiến hành phân tích thực trạng kết cấu hạ tầng giao thông của toàn vùng, qua đó nhận diện những thuận lợi, hạn chế và các nguồn lực phát triển. Nghiên cứu đồng thời đề xuất các giải pháp tăng cường kết nối, giảm chi phí logistics và hướng đến một hệ thống giao thông hiện đại, đồng bộ, bền vững cho ĐBSCL.

Bg 1499x600 (5)

Hạ tầng giao thông – Nền tảng kết nối tiềm năng của vùng

Đồng bằng sông Cửu Long có vị trí quan trọng về kinh tế, xã hội và quốc phòng – an ninh, đồng thời là trung tâm sản xuất nông nghiệp và xuất khẩu nông sản của cả nước. Theo nghiên cứu, vùng đóng góp hơn 50% sản lượng lúa gạo, khoảng 65% sản lượng nuôi trồng thủy sản và gần 70% sản lượng trái cây xuất khẩu của cả nước.

Trong những năm gần đây, hạ tầng giao thông ĐBSCL đã có nhiều chuyển biến. Hệ thống cao tốc từng bước hình thành với các tuyến TP. Hồ Chí Minh – Trung Lương, Trung Lương – Mỹ Thuận, Mỹ Thuận – Cần Thơ đã đưa vào khai thác; các dự án Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng, Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu tiếp tục được triển khai, mở rộng khả năng kết nối giữa các địa phương. Các cây cầu lớn như: Mỹ Thuận, Cần Thơ, Vàm Cống, Cao Lãnh cũng góp phần thúc đẩy giao thương và rút ngắn thời gian đi lại.

Bên cạnh đường bộ, đường thủy là một lợi thế đặc thù của ĐBSCL với hơn 28.000km sông ngòi, kênh rạch. Đây là điều kiện thuận lợi để vận chuyển những mặt hàng có khối lượng lớn như: nông sản, thủy sản và vật liệu xây dựng với chi phí cạnh tranh. Trong khi đó, các sân bay Cần Thơ, Phú Quốc, Rạch Giá và Cà Mau góp phần kết nối vùng với các trung tâm kinh tế trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đầu tư hạ tầng, các chính sách phát triển vùng cũng ngày càng hoàn thiện. Nghị quyết số 13-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 120/NQ-CP của Chính phủ đã xác định định hướng phát triển ĐBSCL theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là cơ sở quan trọng để huy động nguồn lực và thúc đẩy các dự án giao thông trọng điểm trong thời gian tới.

Những chuyển biến trong hạ tầng giao thông thời gian qua đã từng bước cải thiện khả năng kết nối nội vùng và liên vùng, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, thu hút đầu tư và phát triển sản xuất – kinh doanh. Tuy nhiên, hệ thống giao thông vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu vận chuyển ngày càng tăng của vùng. Sự thiếu đồng bộ giữa các loại hình vận tải, chi phí logistics cao cùng những tác động ngày càng rõ của sụt lún, sạt lở và xâm nhập mặn đang tiếp tục đặt ra những thách thức đối với quá trình phát triển của ĐBSCL.

Những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nghiên cứu cho thấy hạ tầng giao thông ĐBSCL vẫn còn những điểm nghẽn cần được tháo gỡ.

  • Thiếu đồng bộ giữa các loại hình vận tải là một trong những điểm nghẽn lớn. Vùng hiện có khoảng 2.173 km quốc lộ, hơn 3.450 km đường tỉnh và trên 35.677 km đường giao thông nông thôn, nhưng một số tuyến vẫn có quy mô nhỏ, mặt đường hẹp. Trong khi đó, hệ thống cảng, bến, luồng tuyến và dịch vụ logistics chưa được đầu tư đồng bộ, khiến việc kết nối giữa đường bộ, đường thủy và hàng không còn hạn chế.
  • Biến đổi khí hậu cũng tạo sức ép trực tiếp lên các công trình giao thông. Sụt lún, sạt lở bờ sông, xâm nhập mặn và nước biển dâng có thể làm công trình xuống cấp nhanh hơn, đồng thời gia tăng chi phí sửa chữa và bảo trì.
  • Nguồn vốn đầu tư chưa đáp ứng nhu cầu. Theo nghiên cứu, nhu cầu vốn phát triển hạ tầng giao thông ĐBSCL ước tính khoảng 391.200 tỷ đồng, trong khi nguồn vốn ngân sách trung ương dành cho giao thông vùng giai đoạn 2021 – 2025 dự kiến khoảng 86.000 tỷ đồng. Khoảng cách này khiến việc triển khai một số dự án trọng điểm gặp khó khăn, trong khi việc thu hút nguồn vốn tư nhân vẫn còn hạn chế do thủ tục đầu tư, thời gian chuẩn bị dự án và những rủi ro trong quá trình thu hồi vốn.

Những vấn đề trên cho thấy bài toán giao thông của ĐBSCL không chỉ nằm ở việc xây thêm đường hay cầu, mà quan trọng hơn là tạo ra một hệ thống kết nối đồng bộ giữa nhiều phương thức vận tải và có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hàm ý chính sách

Kết quả nghiên cứu cho thấy kết cấu hạ tầng giao thông ĐBSCL đóng góp quan trọng cho hoạch định chính sách phát triển giao thông và liên kết vùng trong thời gian tới.

Thứ nhất, tăng cường kết nối đa phương thức và phát triển logistics: Tăng cường sự kết nối giữa đường bộ, đường thủy, hàng không và các trung tâm logistics nhằm tạo mạng lưới vận chuyển đồng bộ từ vùng sản xuất đến thị trường tiêu thụ. Việc đầu tư các đầu mối trung chuyển và kết nối giữa các loại hình vận tải sẽ góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa ĐBSCL.

Thứ hai, khai thác hiệu quả lợi thế giao thông đường thủy: Với mạng lưới sông ngòi, kênh rạch dày đặc, ĐBSCL có nhiều điều kiện để phát triển vận tải thủy, đặc biệt đối với nông sản, thủy sản và hàng hóa có khối lượng lớn. Vì vậy, cần ưu tiên nâng cấp luồng tuyến, cảng thủy và các dịch vụ logistics gắn với vận tải thủy, qua đó giảm áp lực cho đường bộ và phát huy lợi thế tự nhiên của vùng.

Thứ ba, lồng ghép khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu trong quy hoạch hạ tầng: Các yếu tố như sụt lún, sạt lở, xâm nhập mặn và nước biển dâng cần được tính đến ngay từ quá trình quy hoạch, thiết kế và đầu tư công trình giao thông. Đây là cơ sở để nâng cao khả năng chống chịu, kéo dài tuổi thọ công trình và hạn chế chi phí sửa chữa, bảo trì trong dài hạn.

Thứ tư, tăng cường liên kết vùng và huy động nguồn lực đầu tư: Các địa phương cần phối hợp chặt chẽ hơn trong quy hoạch, đầu tư và khai thác những công trình có tính liên kết liên tỉnh, tránh tình trạng đầu tư riêng lẻ, thiếu đồng bộ. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế thu hút nguồn lực tư nhân và đa dạng hóa nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu đầu tư lớn cho hạ tầng giao thông của vùng.

Chính vì vậy, nghiên cứu nhấn mạnh phát triển hạ tầng giao thông tại ĐBSCL cần được tiếp cận theo hướng liên kết vùng, đa phương thức và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là giải pháp khắc phục các điểm nghẽn về giao thông, mà còn góp phần giảm chi phí logistics, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn vùng, hướng đến một ĐBSCL năng động và phát triển bền vững.

Xem toàn bộ bài nghiên cứu Hạ tầng giao thông Đồng bằng sông Cửu Long: Chìa khóa cho phát triển bền vững TẠI ĐÂY

Tác giả: ThS. Lê Trọng Hưng – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH)

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “For a More Sustainable Mekong – Vì một Đồng bằng sông Cửu Long bền vững”, thuộc chương trình “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Chân Trang (1)

Tin, ảnh: Tác giả, Phòng Tuyển sinh – Truyền thông UEH Mekong, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

abcd

18 Tháng Sáu, 2026

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021