[Research Contribution] Các yếu tố quyết định ý định nghỉ hưu sớm: Góc nhìn tâm lý, xã hội và nơi làm việc

15 Tháng Mười, 2026

Từ khóa: Nghỉ hưu sớm, lý thuyết hành vi có kế hoạch, áp lực công việc, áp lực gia đình, hiểu biết tài chính, các quốc gia đang phát triển, mô hình phương trình cấu trúc.

Khi dân số già hóa và thị trường lao động không ngừng thay đổi, nghỉ hưu sớm ngày càng trở thành vấn đề được quan tâm bởi những tác động đến nguồn cung lao động, phúc lợi cá nhân và tính bền vững của lực lượng lao động. Nhưng điều gì thực sự thúc đẩy một người lựa chọn nghỉ hưu sớm? Liệu quyết định này chỉ xuất phát từ tài chính và sức khỏe, hay còn chịu ảnh hưởng bởi áp lực gia đình, môi trường làm việc và những yếu tố tâm lý, xã hội? Xuất phát từ thực tiễn này, nhóm nghiên cứu thuộc UEH Mekong, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã phân tích các yếu tố tâm lý, xã hội và nơi làm việc góp phần hình thành ý định nghỉ hưu sớm.

Tv #53 Bg 1499x600

Nghỉ hưu sớm: Một thách thức phức tạp về kinh tế và xã hội trong thị trường lao động hiện đại

Nghỉ hưu sớm ngày càng trở thành một vấn đề đáng quan tâm trong thị trường lao động hiện đại vì không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người lao động mà còn tác động đến tổ chức, hệ thống lương hưu và tính bền vững của lực lượng lao động. Trong bối cảnh dân số già hóa, tuổi thọ gia tăng và thiếu hụt lao động, chính phủ và người sử dụng lao động có xu hướng khuyến khích người lao động lớn tuổi tiếp tục làm việc lâu hơn. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chọn nghỉ hưu trước tuổi do các nguyên nhân như căng thẳng, vấn đề sức khỏe, trách nhiệm gia đình và điều kiện làm việc không thuận lợi. Vì vậy, nghỉ hưu sớm không còn đơn thuần là một lựa chọn cá nhân mà đã trở thành một vấn đề kinh tế và xã hội cần được nghiên cứu toàn diện.

Nghiên cứu “Các yếu tố quyết định ý định nghỉ hưu sớm: Góc nhìn tâm lý, xã hội và nơi làm việc” nhằm làm rõ những yếu tố hình thành ý định nghỉ hưu sớm. Trong khi các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào yếu tố tài chính và nhân khẩu học, nghiên cứu này mở rộng cách tiếp cận bằng cách xem xét đồng thời các yếu tố tâm lý, xã hội và nơi làm việc, trong đó có sức khỏe, áp lực công việc và trách nhiệm gia đình. Kết quả nghiên cứu cung cấp thêm cơ sở để các tổ chức cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động lớn tuổi, duy trì nguồn kinh nghiệm và hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng chính sách nghỉ hưu phù hợp hơn, theo hướng cân bằng giữa ổn định kinh tế và phúc lợi của người lao động.

Vì sao con người nghỉ hưu sớm: Phân tích đa yếu tố về các tác động bên ngoài và bên trong

Nghiên cứu xem nghỉ hưu sớm là quyết định đa chiều chịu ảnh hưởng của cả yếu tố bên ngoài và bên trong. Theo Quan điểm vòng đời, các yếu tố bên ngoài như áp lực công việc và áp lực gia đình được hình thành từ trải nghiệm sống, các giai đoạn chuyển tiếp và bối cảnh xã hội. Trong đó, áp lực công việc liên quan đến căng thẳng, khối lượng công việc và môi trường làm việc, còn áp lực gia đình gắn với trách nhiệm chăm sóc và kỳ vọng của gia đình. Những yếu tố này cho thấy quyết định nghỉ hưu sớm không tách rời khỏi hoàn cảnh sống và các mối quan hệ của người lao động.

Ở góc độ tâm lý, nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Hành vi có kế hoạch để xem xét ba yếu tố gồm thái độ đối với nghỉ hưu, chuẩn chủ quan và nhận thức về khả năng kiểm soát hành vi. Thái độ phản ánh cách cá nhân nhìn nhận tích cực hoặc tiêu cực về việc nghỉ hưu; chuẩn chủ quan thể hiện ảnh hưởng từ kỳ vọng và sự chấp thuận của những người xung quanh; trong khi nhận thức về khả năng kiểm soát hành vi phản ánh mức độ tự tin của cá nhân trong việc lập kế hoạch và quản lý quá trình nghỉ hưu. Ba yếu tố này giúp giải thích cách một người hình thành ý định và đánh giá khả năng thực hiện quyết định nghỉ hưu.

Một trong những phát hiện đáng chú ý là áp lực gia đình có ảnh hưởng mạnh đến ý định nghỉ hưu sớm. Trách nhiệm chăm sóc cha mẹ, hỗ trợ con cái hoặc dành nhiều thời gian hơn cho người thân có thể thúc đẩy người lao động rời thị trường lao động sớm hơn. Điều này cho thấy quyết định nghỉ hưu không chỉ xuất phát từ nhu cầu cá nhân mà còn gắn với trách nhiệm và nhu cầu chung của gia đình.

Chuẩn chủ quan và nhận thức về khả năng kiểm soát hành vi cũng có vai trò đáng kể. Kỳ vọng của bạn bè, đồng nghiệp và những người xung quanh có thể ảnh hưởng đến cách cá nhân nhìn nhận về nghỉ hưu. Đồng thời, khi có sự chuẩn bị về tài chính, khả năng tiếp cận nguồn lực và sự tự tin trong việc thích nghi với cuộc sống sau nghỉ hưu, người lao động có xu hướng xem nghỉ hưu sớm là một lựa chọn khả thi hơn.

Ở chiều ngược lại, áp lực công việc và thái độ đối với nghỉ hưu có tác động yếu hơn và kém nhất quán hơn. Điều này cho thấy ý định nghỉ hưu sớm không phụ thuộc vào một yếu tố riêng lẻ mà là kết quả của sự kết hợp giữa hoàn cảnh gia đình, ảnh hưởng xã hội, nguồn lực cá nhân và môi trường làm việc.

Nghiên cứu cũng cho thấy hiểu biết tài chính, mức độ hài lòng với công việc và tình trạng sức khỏe là những đặc điểm cá nhân cần được xem xét khi phân tích ý định nghỉ hưu sớm. Hiểu biết tài chính hỗ trợ cá nhân chủ động lập kế hoạch nghỉ hưu; sự hài lòng với công việc có xu hướng làm giảm ý định nghỉ hưu sớm; trong khi tình trạng sức khỏe suy giảm có thể thúc đẩy quyết định rời thị trường lao động.

Từ lý giải ý định nghỉ hưu sớm đến giải pháp thực tiễn

Về mặt lý thuyết, nghiên cứu kết hợp các góc nhìn tâm lý, xã hội và nghề nghiệp để lý giải ý định nghỉ hưu sớm. Kết quả làm rõ vai trò của thái độ, chuẩn chủ quan và nhận thức về khả năng kiểm soát hành vi, đồng thời xem xét vai trò của các đặc điểm cá nhân như hiểu biết tài chính, sự hài lòng với công việc và tình trạng sức khỏe. Qua đó, nghiên cứu góp phần mở rộng cách lý giải quyết định nghỉ hưu sớm, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển.

Về mặt thực tiễn, nghiên cứu gợi mở vai trò của chính phủ và doanh nghiệp trong việc hỗ trợ người lao động chuẩn bị cho giai đoạn nghỉ hưu. Chính phủ cần tăng cường giáo dục tài chính và khuyến khích lập kế hoạch nghỉ hưu, giúp người lao động chủ động hơn trong việc chuẩn bị nguồn lực tài chính. Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng thời gian làm việc linh hoạt, mô hình nghỉ hưu theo giai đoạn, hỗ trợ chuyển tiếp nghề nghiệp và chăm sóc sức khỏe thể chất lẫn tinh thần có thể giúp người lao động chuẩn bị tốt hơn cho giai đoạn này. Bên cạnh đó, bộ phận nhân sự có thể tổ chức các buổi tư vấn nghề nghiệp và hội thảo lập kế hoạch nghỉ hưu nhằm nâng cao mức độ sẵn sàng của người lao động.

Nhìn chung, nghiên cứu cho thấy ý định nghỉ hưu sớm có liên quan đến nhiều yếu tố tâm lý, gia đình, xã hội và nơi làm việc. Những kết quả này không chỉ góp phần bổ sung góc nhìn học thuật về quyết định nghỉ hưu mà còn gợi mở các giải pháp phối hợp giữa cơ quan hoạch định chính sách, doanh nghiệp và người lao động nhằm hỗ trợ quá trình chuẩn bị nghỉ hưu phù hợp hơn.

Xem toàn bộ bài nghiên cứu “Các yếu tố quyết định ý định nghỉ hưu sớm: Góc nhìn tâm lý, xã hội và nơi làm việc” TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: ThS.Trương Thị Nhi, ThS. Trần Ngọc Hòa – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh; ThS. Nguyễn Thị Hồng Nga, ThS.Lê Minh Triết, TS. Nguyễn Nghiêm Thái Minh – Trường Đại học Công nghệ Kỹ Thuật Vĩnh Long.

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “For a More Sustainable Mekong – Vì một Đồng bằng sông Cửu Long bền vững”, thuộc chương trình “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Chân Trang (1)

Tin, ảnh: Tác giả, Phòng Tuyển sinh – Truyền thông UEH Mekong, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

abcd

18 Tháng Sáu, 2026

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021