[Research Contribution] Tiền lương hay phí sinh tồn? Góc nhìn mới về lương đủ sống tối thiểu cấp tỉnh ở Việt Nam
15 Tháng Mười Hai, 2025
Từ khóa: Lương đủ sống; Mức lương cấp tỉnh; Phương pháp Anker; Lương đủ sống ở Việt Nam; Chênh lệch chi phí sống.
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và sự khác biệt lớn về mức sống ở các tỉnh thành, nhiều lao động Việt Nam, đặc biệt là công nhân và lao động phổ thông đang gặp khó khăn trong việc đáp ứng các chi phí sống cơ bản với mức lương hiện có. Họ buộc phải làm thêm giờ, thậm chí đánh đổi sức khỏe, từ bỏ cơ hội học tập và sống trong môi trường không lành mạnh chỉ để duy trì cuộc sống. Trước thực trạng này, nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đề xuất xác định mức lương đủ sống tối thiểu theo cấp tỉnh, làm nền tảng khoa học cho chính sách tiền lương sát với thực tế hơn.
Với mức lương tối thiểu hiện nay, nhiều người lao động không thể đảm bảo nổi ba bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng, đến tiền thuê nhà, học phí cho con hay chi phí khám chữa bệnh. Họ phải làm thêm giờ, thậm chí đánh đổi cả sức khỏe và thời gian chăm sóc gia đình chỉ để tồn tại nơi phố thị.
Theo số liệu từ Viện Công nhân và Công đoàn (2019), vào năm 2018, 99% lao động tại Việt Nam có mức lương thấp hơn tiêu chuẩn do Sàn lương châu Á (AFWA) đưa ra, và 74% thấp hơn tiêu chuẩn của Liên minh Lương đủ sống Toàn cầu (GLWC). Đến cuối năm 2022, theo khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tại 16 tỉnh thành, 66% người lao động bày tỏ mong muốn được tăng lương cơ bản (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, 2023). Bước sang năm 2023, tình trạng vẫn chưa cải thiện: 75,5% lao động cho biết thu nhập không đủ chi trả chi phí sinh hoạt, trong đó có trường hợp chỉ đáp ứng được 45% nhu cầu tiêu dùng (Công đoàn, 2023).
Hơn nữa, thu nhập đến từ lương cơ bản chỉ chiếm 76,7%, phần còn lại đến từ làm thêm giờ và các khoản trợ cấp khác từ doanh nghiệp. Những con số này phản ánh rõ ràng sự cần thiết cấp bách của một mức lương đủ sống, không chỉ để mưu sinh mà còn để đảm bảo cuộc sống ổn định và có khả năng tích lũy trong tương lai (Công đoàn, 2023).
Tại Việt Nam, những nghiên cứu về mức lương đủ sống tối thiểu vẫn còn trong giai đoạn đầu, với trọng tâm về chính sách. Do đó, việc tiếp cận vấn đề này ở cấp tỉnh – nơi các điều kiện sống và mức sống có thể rất khác nhau chưa được khai thác đầy đủ. Xuất phát từ thực tiễn đó, bài báo này hướng đến việc đo lường mức lương đủ sống tối thiểu ở cấp tỉnh tại Việt Nam bằng cách áp dụng phương pháp Anker điều chỉnh, sử dụng dữ liệu từ Khảo sát mức sống dân cư Việt Nam năm 2022 (VHLSS 2022).
Lương đủ sống là gì?
Lương đủ sống là mức thu nhập mà một người lao động cần để đảm bảo đời sống cơ bản cho cả gia đình, gồm thực phẩm, nhà ở, y tế, giáo dục, đi lại và một khoản tiết kiệm nhỏ cho các tình huống khẩn cấp.
Phương pháp tiếp cận mới – Từ vùng đến tỉnh
Phần lớn các nghiên cứu và chính sách tiền lương tại Việt Nam hiện nay vẫn dựa trên cách phân chia bốn vùng lương tối thiểu, thì nghiên cứu này đã đưa ra một bước tiến quan trọng: xây dựng mức lương đủ sống tối thiểu riêng cho từng tỉnh thành.
Thay vì áp dụng một mức chung cho cả một vùng rộng lớn – nơi có sự khác biệt đáng kể về giá cả sinh hoạt giữa các tỉnh – nhóm nghiên cứu đề xuất tiếp cận theo cấp tỉnh, để phản ánh sát thực tế và nhu cầu chi tiêu cụ thể của người lao động ở từng địa phương.
Điểm đột phá của phương pháp này nằm ở việc:
- Chọn hộ gia đình tham chiếu có mức chi tiêu tại trung vị – phản ánh mặt bằng sống phổ biến hơn so với cách tiếp cận trước đây vốn chọn nhóm chi tiêu thấp (thập phân vị thứ tư).
- Phân biệt giữa nông thôn và thành thị trong từng tỉnh, thay vì gộp chung như mô hình bốn vùng.
- Tận dụng dữ liệu sẵn có từ Khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS 2022), giúp tiết kiệm chi phí và phù hợp với bối cảnh giá cả liên tục biến động.
Dựa trên khung phương pháp Anker, cách tiếp cận này tính toán mức lương đủ sống bằng cách tổng hợp bốn nhóm chi phí thiết yếu:
- Chọn hộ đại diện có mức chi tiêu tại trung vị, phân tách thành thị – nông thôn.
- Chi phí thực phẩm dựa trên giá trung vị và khẩu phần dinh dưỡng từ 2.260–2.375 calo/người/ngày tuỳ vào vùng sinh sống.
- Chi phí nhà ở tính trên diện tích tiêu chuẩn 40m²/hộ và bổ sung các yếu tố như điện, nước, nhiên liệu.
- Chi phí ngoài thực phẩm và nhà ở (NFNH) được ước tính từ tỷ lệ chi tiêu thực tế, sau đó điều chỉnh theo y tế, giáo dục, đi lại.
Kết quả là một bức tranh chi tiết về mức sống cần thiết tại 63 tỉnh thành, phản ánh đúng mức chênh lệch chi phí sinh hoạt giữa các khu vực.
Kết quả nghiên cứu – Bức tranh toàn cảnh về mức lương đủ sống ở Việt Nam
Kết quả nghiên cứu cho thấy mức lương đủ sống tối thiểu tại 63 tỉnh, thành phố ở Việt Nam có sự chênh lệch đáng kể, dao động từ 5,7 triệu đến 12,9 triệu đồng/người/tháng. Hà Nội là địa phương có mức lương đủ sống cao nhất (12,901 triệu đồng), tiếp theo là TP.HCM và Đà Nẵng – những trung tâm kinh tế có chi phí sinh hoạt cao. Ngược lại, các tỉnh như Hậu Giang, Lai Châu và Hà Giang ghi nhận mức thấp nhất, dưới 6,3 triệu đồng.
62 trên 63 tỉnh/thành (trừ Thanh Hoá) có mức lương trung bình thực tế thấp hơn mức lương đủ sống tối thiểu. Điều này cho thấy phần lớn người lao động vẫn chưa đạt được mức thu nhập có thể đảm bảo cuộc sống cơ bản cho bản thân và gia đình.
Trong khi đó, mức lương tối thiểu vùng I – vốn là mức cao nhất theo khung chính sách hiện hành – chỉ đạt 36–38% so với mức lương đủ sống tối thiểu tại Hà Nội và TP.HCM.
Quy đổi theo chuẩn sức mua tương đương (PPP), mức lương đủ sống ở Hà Nội đạt 1.709 PPP$, cao hơn mức trung bình Việt Nam theo chuẩn Sàn lương châu Á (1.675 PPP$) và tương đương với một số đô thị lớn như Bắc Kinh (Trung Quốc) hay Colombo (Sri Lanka).
Kết luận
Việc xây dựng một chế độ tiền lương phù hợp với điều kiện kinh tế hiện tại không chỉ giúp cải thiện đời sống của người lao động mà còn tạo động lực để họ làm việc hiệu quả hơn, từ đó góp phần vào sự phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế nói chung. Nghiên cứu này đề xuất một phương pháp phù hợp hơn để tính toán mức lương đủ sống tối thiểu ở cấp tỉnh, đảm bảo đáp ứng nhu cầu của một gia đình tiêu chuẩn gồm hai người lớn và hai trẻ em.
Mức lương đủ sống tối thiểu tại đa số các tỉnh cao hơn mức lương trung bình, từ đó cho thấy mức lương hiện tại chưa đủ đáp ứng nhu cầu sống cơ bản của người lao động, đặc biệt ở những tỉnh có năng suất lao động thấp. Ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM, và Đà Nẵng, mức lương đủ sống tối thiểu cao hơn đáng kể so với các vùng nông thôn sâu xa. Tuy nhiên, một số tỉnh như Hải Phòng và Hà Tĩnh có mức lương đủ sống cao dù không phải là đô thị lớn, cho thấy xu hướng công nghiệp hóa và phát triển kinh tế ở các khu vực ngoài các thành phố trung tâm, làm gia tăng nhu cầu lao động và chi phí sinh hoạt ở những khu vực này.
Ngoài ra, kết quả nghiên cứu sẽ làm cơ sở đề xuất thiết lập cơ chế điều chỉnh chính sách tiền lương theo sát thực tế và hỗ trợ ổn định cuộc sống người lao động.
Xem toàn bộ bài viết Tiền lương hay phí sinh tồn? Góc nhìn mới về lương đủ sống tối thiểu cấp tỉnh ở Việt Nam TẠI ĐÂY.
Nhóm tác giả: PGS.TS. Võ Tất Thắng, GS.TS. Nguyễn Đông Phong, GS.TS. Nguyễn Thiện Nhân và Trương Thị Kiều Nhung – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
Đây là bài viết nằm trong Chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng từ UEH với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng”, UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.
Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH
Giọng đọc: Thanh Kiều
[Unbox Glo-cal Program] Vi vu Đông Nam Á cùng Chương trình Cử nhân ASIA Co-op
20 Tháng Mười Hai, 2025
[Research Contribution] Đồng đổi mới sáng tạo cho nền kinh tế đại dương bền vững
12 Tháng Mười Hai, 2025
[Research Contribution] Khám phá sự đối lập giữa nghiện thương hiệu và tình yêu thương hiệu
24 Tháng Mười Một, 2025
[Research Contribution] Phát triển bền vững – Góc nhìn đa chiều về hạnh phúc
8 Tháng Mười, 2025
[Research Contribution] Những góc nhìn mới về tương lai của thế giới ảo
16 Tháng Sáu, 2025
[Podcast] Góp ý giải pháp phát triển giáo dục Đại học
5 Tháng Hai, 2025
[Podcast] Các yếu tố ảnh hưởng đến động lực học tập của sinh viên
22 Tháng Một, 2025
[Podcast] “Mô hình Campus thích ứng – Giải pháp dành cho Mekong bền vững”
13 Tháng Một, 2025
[Podcast] Đào tạo nhân lực Mekong tương lai: Trao quyền hành động bền vững
30 Tháng Mười Hai, 2024
[Podcast] Dự án Phát triển khung công bằng giao thoa nhằm khuyến khích khả năng đi bộ
30 Tháng Mười Hai, 2024
[Podcast] Chiến lược thiết kế hậu kỹ thuật số trong nghệ thuật truyền thông
27 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Đồng sáng tạo và xây dựng cộng đồng ArtTech hướng tới tương lai bền vững
26 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Quản trị công nghệ trong kỷ nguyên 4.0: Tổng quan và nhu cầu thị trường
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Công nghệ thông tin – truyền thông và sự ổn định của hệ thống ngân hàng
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Vai trò của chính sách vĩ mô thận trọng đối với tăng trưởng tín dụng tại Việt Nam
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Đề xuất hoàn thiện pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam
21 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] NFTs – Cuộc cách mạng nghệ thuật hay cơn sốt nhất thời?
18 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] CareFeeder – Giải pháp công nghệ hỗ trợ người già và bệnh nhân Parkinson tự ăn uống
11 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Ứng dụng học máy trong phân tích dữ liệu quản trị nguồn nhân lực
11 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Nghệ thuật dân gian thời 4.0: Múa rối nước tự động dựa trên nền tảng robot
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Bứt phá hiệu suất sáng tạo nhân viên nhờ phản hồi mang tính phát triển
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] Giải pháp MPIA: Lối thoát tạm thời cho cuộc khủng hoảng thương mại quốc tế?
7 Tháng Mười Một, 2024
[Podcast] “Căn bệnh Hà Lan” trong việc nhận kiều hối và trường hợp Việt Nam
31 Tháng Mười, 2024
[Podcast] Giải pháp nâng cao hoạt động vận động cho sinh viên
9 Tháng Tám, 2024
[Podcast] Phong Cách Lãnh Đạo Đạo Đức Và Hành Vi Ngoài Vai Trò Của Công Chức
29 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Định Hình Chiến Lược Phát Triển Toàn Diện, Bền Vững Cho Đất Nước
25 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Mô Hình Đại Học Bền Vững Dành Cho Các Thị Trường Mới Nổi
19 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Những Tiếp Cận Mới Nhất Dành Cho Các Đại Học Bền Vững
11 Tháng Bảy, 2024
[Podcast] Tác Động Của Nguồn Nhân Lực Xanh Đến Các Mục Tiêu Về Môi Trường
24 Tháng Năm, 2024
Kinh Tế Xã Hội Và Sự Phát Thải CO2 Ở Việt Nam Giai Đoạn 1990 – 2018
23 Tháng Năm, 2024
Pháp Luật Dữ Liệu – Kỳ 1: Cần Một Cách Tiếp Cận Mới
15 Tháng Năm, 2024
[Podcast] Pháp Luật Dữ Liệu – Kỳ 1: Cần Một Cách Tiếp Cận Mới
14 Tháng Năm, 2024
Đánh Giá Quảng Cáo Trên Nền Tảng Tiktok
8 Tháng Năm, 2024
[Podcast] Đánh Giá Quảng Cáo Trên Nền Tảng Tiktok
7 Tháng Năm, 2024
[podcast] Phản Ứng Của Chính Sách Xã Hội Đối Với Đại Dịch Covid-19 Ở Một Số Quốc Gia (Kỳ 1)
8 Tháng Mười Hai, 2023
Promoting Learner Autonomy in English Language Learning (Part 2)
28 Tháng Mười Một, 2023
[Podcast] Ngoại giao kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế
10 Tháng Mười Một, 2023
ArtTech and sustainable development
27 Tháng Mười, 2023
Cộng đồng ArtTech đầu tiên tại Việt Nam – Một năm nhìn lại
9 Tháng Mười, 2023
ArtTech – Một xu hướng tương lai
5 Tháng Mười, 2023
ArtTech và phát triển bền vững
3 Tháng Mười, 2023
[Podcast] Máy Tính Và Công Nghệ “Không Đi Một Mình” – Phần 4
24 Tháng Bảy, 2023
[Podcast] Tác Động Của Đồng Tiền Kỹ Thuật Số Đến Tỷ Giá Hối Đoái
14 Tháng Mười Một, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Ngành Du Lịch Việt Nam
5 Tháng Năm, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Lĩnh Vực Y Tế Ở Việt Nam
25 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Phân Tích Dữ Liệu Con Người Tại Việt Nam
18 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Chuyển Đổi Số Trong Nông Nghiệp Ở Việt Nam
11 Tháng Ba, 2022
[Podcast] Mô Hình Kinh Tế Chia sẻ: Các Vấn Đề Quản Lý Ở Việt Nam
21 Tháng Một, 2022
[Podcast] Nâng Cao Trải Nghiệm Khách Hàng Trực Tuyến Trong Ngành Du Lịch
15 Tháng Một, 2022
[Podcast] Chính Sách Lao Động Việc Làm Cho TP. HCM Trong Giai Đoạn Sau Giãn Cách
28 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Xây Dựng Thị Trường Chứng Khoán Phi Tập Trung Dựa Trên Công Nghệ Blockchain
24 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Học Tập Suốt Đời Trong Thế Giới Số: Góc Nhìn Từ Nghề Nghiệp Kế Toán, Kiểm toán
21 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Học Tập Suốt Đời Tại UEH: Hướng Đến Đại Học Bền Vững
14 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Xu Hướng Kinh Doanh Bán Lẻ Trực Tuyến Thời Kỳ Covid
10 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Big Data Cho Mục Tiêu Phát Triển Bền Vững: Kinh Nghiệm Quốc Tế
7 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Cải Cách Luật Đất Đai Để Thúc Đẩy Phát Triển Kinh Tế
2 Tháng Mười Hai, 2021
[Podcast] Cuộc Cách Mạng Trong Kinh Tế Học Thực Nghiệm
30 Tháng Mười Một, 2021
[Podcast] Chỉ Số Giá Tiêu Dùng Từ Góc Nhìn Khai Thác Dữ Liệu Lớn (Big Data)
17 Tháng Mười Một, 2021
[Podcast] Toàn Cảnh Tiền Tệ Kỹ Thuật Số – Phần 5 : Tiền Ổn Định Tư Nhân Diem
5 Tháng Mười Một, 2021
Đứt gãy chuỗi cung ứng vùng trọng điểm phía Nam: 8 giải pháp
20 Tháng Mười, 2021
[Podcast]Toàn Cảnh Tiền Tệ Kỹ Thuật Số – Phần 2: Những Cột Mốc Phát Triển
19 Tháng Mười, 2021
[Podcast] Toàn cảnh tiền tệ kỹ thuật số – Phần 1: Xu thế của thời đại
15 Tháng Mười, 2021
NGÂN HÀNG BẮT TAY FINTECH (Phần 3): Các Giải Pháp Hỗ Trợ
8 Tháng Mười, 2021
UEH chủ trì thành công Hội thảo ICBF 2021
7 Tháng Mười, 2021
GRSD 2021- Hội thảo khoa học “Tăng trưởng xanh và phát triển bền vững”
6 Tháng Mười, 2021
NGÂN HÀNG BẮT TAY FINTECH (phần 2): Chọn đối tác theo tiêu chí nào?
4 Tháng Mười, 2021
‘Đổi mới giáo dục nghề nghiệp là động cơ tăng trưởng kinh tế’
30 Tháng Chín, 2021
Giải pháp “mở cửa” an toàn với các khu công nghiệp tại TP Hồ Chí Minh
27 Tháng Chín, 2021
Khi cuộc sống “bình thường mới”, nơi ở cho người lao động cần được quan tâm
9 Tháng Chín, 2021
Hướng phát triển mô hình đào tạo luân phiên (Dual Education) tại Việt Nam
6 Tháng Chín, 2021
Webinar: Tương lai ngành Thẩm định giá trong thập niên mới
17 Tháng Tám, 2021
Hãy là người dùng thông minh khi đón nhận và chia sẻ thông tin
9 Tháng Tám, 2021
Webinar: An toàn thông tin kế toán trong kỷ nguyên số
3 Tháng Tám, 2021
Có nên đưa lãi suất tiền gửi VND về 0 phần trăm?
20 Tháng Bảy, 2021
Chu kỳ giảm giá của đồng USD?
TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu
26 Tháng Sáu, 2021
Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai
ThS. Tô Công Nguyên Bảo
26 Tháng Sáu, 2021
Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?
TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu
26 Tháng Sáu, 2021
Chuyển đổi số trong trường đại học: Dạy học trực tuyến sẽ trở thành xu hướng tất yếu
GS.TS. Nguyễn Trọng Hoài
26 Tháng Sáu, 2021
Tiền số ngân hàng Trung ương – Vận hành và thử nghiệm
Châu Văn Thành
26 Tháng Sáu, 2021
Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam
Khoa Quản lý nhà nước
26 Tháng Sáu, 2021
“Cấp cứu” doanh nghiệp trước làn sóng COVID-19 thứ 4
23 Tháng Sáu, 2021
Chuyên gia UEH: Việt Nam nên kết hợp tiêm vaccine miễn phí và dịch vụ
23 Tháng Sáu, 2021
Hội thảo khoa học về Thị trường bảo hiểm Việt Nam (Conference on Vietnam’s Insurance Industry – CVII)
Khoa Toán – Thống Kê
7 Tháng Sáu, 2021
Muốn có trung tâm tài chính phải có chiến lược thích ứng
Khoa Tài chính
5 Tháng Sáu, 2021
Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán
Bộ Khoa học và Công nghệ
5 Tháng Sáu, 2021
Sự hữu ích của Lý thuyết trò chơi: Thảo luận về giải Nobel Kinh tế năm 2020
JABES
5 Tháng Sáu, 2021
Đoán định tư pháp: Xu thế mới trong hành nghề Luật
Khoa Luật
5 Tháng Sáu, 2021
Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Nghiên cứu Kinh tế học lao động trong sự biến động của thế giới
JABES
5 Tháng Sáu, 2021
Kết hợp Nghệ thuật và Công nghệ hướng đến Thành phố thông minh đáng sống
Viện Đô thị thông minh và Quản lý
5 Tháng Sáu, 2021
Chuỗi bài “The Basics of B2B”: Thị trường việc làm rộng mở nhiều sinh viên chuyên ngành Marketing đang bỏ quên
TS. Đinh Tiên Minh
5 Tháng Sáu, 2021
Môi trường không phải để nhà đầu tư xài miễn phí!
TS. Phạm Khánh Nam
5 Tháng Sáu, 2021
2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới
PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo
5 Tháng Sáu, 2021
Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp
Phạm Khánh Nam, Việt Dũng
5 Tháng Sáu, 2021
Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền
Quách Doanh Nghiệp
5 Tháng Sáu, 2021
Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam
PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn
5 Tháng Sáu, 2021
Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt
Ths. Lê Thị Hồng Hoa
5 Tháng Sáu, 2021
