[Research Contribution] Liệu hiểu biết tài chính có giúp Gen Z kiểm soát thói quen mua sắm trả sau và hướng tới tương lai bền vững?

19 Tháng Sáu, 2026

Từ khóa: BNPL, Hiểu Biết Tài Chính, Mua Sắm Bốc Đồng, Đồng Bằng Cửu Long.

Sự bùng nổ của các nền tảng tài chính số đang làm thay đổi đáng kể cách thế hệ trẻ tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính. Trong đó, mô hình “Mua trước, trả sau” (Buy Now, Pay Later – BNPL) ngày càng được Gen Z ưa chuộng nhờ tính tiện lợi và khả năng tiếp cận nhanh chóng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích về tiêu dùng và thanh toán, sự phổ biến của BNPL cũng đặt ra nhiều lo ngại liên quan đến hành vi chi tiêu bốc đồng và tính bền vững trong quản lý tài chính cá nhân. Xuất phát từ thực tiễn đó, nhóm nghiên cứu thuộc UEH Mekong, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH), đã tiến hành khảo sát các cá nhân trong độ tuổi từ 18 đến 28 tại Đồng bằng sông Cửu Long nhằm phân tích mối quan hệ giữa hiểu biết tài chính, việc sử dụng dịch vụ BNPL và hành vi mua sắm bốc đồng.

Bg 1499x600 (1)

Mua trước, trả sau: Cơ hội tiếp cận tài chính hay rủi ro tiêu dùng bốc đồng?

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính (FinTech) đã thúc đẩy sự phổ biến của dịch vụ “Mua trước, trả sau” mang đến cho người tiêu dùng nhiều lựa chọn thanh toán linh hoạt hơn. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích về khả năng tiếp cận tài chính và thúc đẩy tiêu dùng, nhiều nghiên cứu cho thấy BNPL cũng có thể làm gia tăng các hành vi chi tiêu thiếu kiểm soát, đặc biệt ở nhóm người trẻ có hiểu biết tài chính còn hạn chế.

Thực tế cho thấy, tại Hoa Kỳ, 24% người dùng Gen Z thừa nhận đã chi tiêu vượt quá khả năng tài chính khi sử dụng BNPL, trong khi 18% cho biết từng bỏ lỡ các khoản thanh toán. Tại Vương quốc Anh, người tiêu dùng từ 18 đến 24 tuổi cũng là nhóm có mức nợ BNPL trung bình cao nhất. Những con số này đặt ra câu hỏi về vai trò của hiểu biết tài chính trong việc kiểm soát hành vi tiêu dùng của thế hệ trẻ.

Tại Việt Nam, BNPL đang được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh nhờ dân số trẻ, xu hướng mua sắm trực tuyến và chính sách thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay chủ yếu tập trung vào hành vi mua sắm trực tuyến hoặc các yếu tố tâm lý tác động đến tiêu dùng bốc đồng, trong khi mối quan hệ giữa hiểu biết tài chính, quyết định sử dụng BNPL và hành vi mua sắm của người tiêu dùng vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Xuất phát từ thực tiễn đó, nhóm nghiên cứu đã thực hiện khảo sát đối với Gen Z tại Đồng bằng sông Cửu Long nhằm làm rõ tác động của hiểu biết tài chính đến quyết định sử dụng BNPL và hành vi mua sắm bốc đồng, đồng thời xem xét vai trò trung gian của BNPL trong mối quan hệ này.

Hiểu biết tài chính có giúp Gen Z kiểm soát thói quen “Mua trước, trả sau”?

Các nghiên cứu trước đây cho thấy hiểu biết tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng hành vi tiêu dùng của mỗi cá nhân. Những người có kiến thức tài chính tốt thường có xu hướng cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định chi tiêu, hiểu rõ các nghĩa vụ tài chính phát sinh và có khả năng lập kế hoạch ngân sách hiệu quả hơn. Ngược lại, việc thiếu kiến thức tài chính có thể khiến người tiêu dùng dễ bị cuốn vào các quyết định mua sắm cảm tính, đặc biệt trong bối cảnh các dịch vụ tài chính số ngày càng thuận tiện và dễ tiếp cận.

Trong số đó, dịch vụ “Mua trước, trả sau” (BNPL) đang trở thành lựa chọn phổ biến của nhiều bạn trẻ nhờ quy trình đăng ký đơn giản, thanh toán linh hoạt và giảm áp lực chi trả ngay tại thời điểm mua sắm. Tuy nhiên, chính sự thuận tiện này cũng có thể khiến người dùng dễ phát sinh các khoản chi tiêu ngoài kế hoạch, từ đó làm gia tăng hành vi mua sắm bốc đồng.

Để kiểm chứng mối quan hệ giữa hiểu biết tài chính, quyết định sử dụng BNPL và hành vi mua sắm bốc đồng, nhóm nghiên cứu đã khảo sát các cá nhân từ 18 đến 28 tuổi tại Đồng bằng sông Cửu Long. Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi cấu trúc và phân tích bằng mô hình PLS-SEM nhằm đánh giá mức độ tác động giữa các yếu tố nghiên cứu.

Kết quả cho thấy hiểu biết tài chính có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi tiêu dùng của Gen Z. Cụ thể, những người có mức độ hiểu biết tài chính cao thường ít có xu hướng sử dụng dịch vụ BNPL hơn, đồng thời cũng kiểm soát tốt hơn các hành vi mua sắm bốc đồng. Ngược lại, việc sử dụng BNPL lại có tác động tích cực đến xu hướng mua sắm bốc đồng, cho thấy khi rào cản thanh toán được giảm bớt, người tiêu dùng dễ đưa ra các quyết định mua sắm mang tính cảm xúc hơn là dựa trên nhu cầu thực tế.

Đáng chú ý, nghiên cứu còn phát hiện BNPL đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa hiểu biết tài chính và hành vi mua sắm bốc đồng. Nói cách khác, hiểu biết tài chính không chỉ trực tiếp giúp người tiêu dùng kiểm soát chi tiêu mà còn gián tiếp hạn chế các hành vi mua sắm thiếu cân nhắc thông qua việc giảm xu hướng sử dụng các hình thức tín dụng tiêu dùng ngắn hạn như BNPL.

Kết quả nghiên cứu một lần nữa khẳng định rằng hiểu biết tài chính không đơn thuần là kiến thức cá nhân mà còn là một yếu tố nền tảng góp phần định hình các hành vi tiêu dùng có trách nhiệm. Trong bối cảnh các dịch vụ tài chính số ngày càng phát triển, việc trang bị năng lực tài chính cho thế hệ trẻ được xem là giải pháp quan trọng để hướng tới các thực hành tiêu dùng bền vững và xây dựng một tương lai tài chính an toàn hơn.

Hướng đến tiêu dùng bền vững trong kỷ nguyên FinTech

Từ góc độ phát triển bền vững, kết quả nghiên cứu cho thấy sự phát triển của các dịch vụ “Mua trước, trả sau” đang đặt ra một nghịch lý đáng chú ý. Một mặt, BNPL mở rộng khả năng tiếp cận các giải pháp tài chính hiện đại và mang đến sự thuận tiện cho người tiêu dùng. Mặt khác, khi thiếu hiểu biết tài chính hoặc không được cung cấp đầy đủ thông tin về các nghĩa vụ thanh toán, người dùng có thể dễ dàng đưa ra những quyết định chi tiêu mang tính cảm xúc, ưu tiên sự thỏa mãn tức thời hơn là sự ổn định tài chính trong dài hạn.

Đặc biệt, đối với nhóm Gen Z có thu nhập thấp hoặc chưa ổn định, việc lạm dụng BNPL có thể làm gia tăng nguy cơ nợ tích lũy và căng thẳng tài chính. Những hệ quả này không chỉ ảnh hưởng đến phúc lợi tài chính cá nhân mà còn đi ngược lại tinh thần của tiêu dùng có trách nhiệm và các mục tiêu phát triển bền vững về tăng trưởng kinh tế và chất lượng cuộc sống.

Từ những phát hiện trên, nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc lồng ghép giáo dục tài chính vào toàn bộ hành trình trải nghiệm khách hàng của các dịch vụ BNPL. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp FinTech cần tăng cường tính minh bạch về chi phí, điều kiện sử dụng và các rủi ro tài chính có thể phát sinh. Khi người tiêu dùng được trang bị đầy đủ kiến thức để đưa ra những lựa chọn tài chính dựa trên sự hiểu biết thay vì cảm tính, BNPL sẽ không chỉ là một công cụ thanh toán tiện lợi mà còn có thể trở thành một giải pháp hỗ trợ tiêu dùng có trách nhiệm trong nền kinh tế số.

Trong bối cảnh hướng đến các mục tiêu phát triển bền vững, nâng cao hiểu biết tài chính không chỉ giúp thế hệ trẻ sử dụng hiệu quả các dịch vụ tài chính số như BNPL mà còn góp phần hình thành văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm, hạn chế rủi ro nợ xấu và tình trạng chi tiêu vượt quá khả năng chi trả. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng hệ sinh thái tài chính số an toàn, bao trùm và bền vững trong tương lai.

Xem toàn bộ bài nghiên cứu Liệu hiểu biết tài chính có giúp Gen Z kiểm soát thói quen mua sắm trả sau (BNPL) và hướng tới tương lai bền vững? TẠI ĐÂY

Nhóm tác giả: ThS.Nguyễn Đăng Khoa, Phan Minh Bảo Ân, Phan Hữu Lực, Trần Hải Đăng, Trịnh Hồng Trân, Nguyễn Ngọc Minh Huyền – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH)

Đây là bài viết nằm trong chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng với thông điệp “For a More Sustainable Mekong – Vì một Đồng bằng sông Cửu Long bền vững”, thuộc chương trình “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng” do UEH thực hiện. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Chân Trang (1)

Tin, ảnh: Tác giả, Phòng Tuyển sinh – Truyền thông UEH Mekong, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

abcd

18 Tháng Sáu, 2026

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021