[Research Contribution] Hội thảo đào tạo giáo viên: Cách giúp giáo viên tiếng Anh nhận diện và giảng dạy ngữ dụng học hiệu quả

14 Tháng Mười Một, 2025

Từ khóa: Ngữ dụng học L2, Đào tạo giáo viên ngôn ngữ thứ hai, Niềm tin của giáo viên, Nhận thức của giáo viên, Kiến thức của giáo viên

Trong bối cảnh giáo dục ngày càng toàn cầu hóa, việc hiểu và dạy ngôn ngữ theo ngữ cảnh giao tiếp là điều không thể thiếu. Nghiên cứu của tác giả thuộc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (UEH) đã đóng góp thêm một phương pháp hiệu quả trong việc giúp giáo viên tiếng Anh nhận diện và giảng dạy ngữ dụng học.

Thumb Lớn Thương Hiệu Học Thuật Mới (1)

Ngữ dụng học là gì và vì sao lại quan trọng với người học tiếng Anh?

Khi học ngoại ngữ, chúng ta thường được dạy từ vựng, ngữ pháp và phát âm. Nhưng có một yếu tố không kém phần quan trọng, lại ít khi được chú ý đến: đó là ngữ dụng học – tức là khả năng sử dụng ngôn ngữ đúng cách trong từng tình huống giao tiếp cụ thể. Ví dụ, biết cách nói “Cảm ơn” như thế nào để vừa lịch sự, vừa phù hợp với đối tượng giao tiếp là một phần của ngữ dụng học.

Ngữ dụng học trong tiếng Anh (còn gọi là L2 pragmatics – ngữ dụng học trong ngôn ngữ thứ hai) giúp người học biết nói gì – với ai – vào lúc nào, sao cho phù hợp với bối cảnh và văn hóa. Đây là yếu tố quyết định để người học không chỉ nói đúng mà còn nói hay và hợp lý, đặc biệt trong môi trường quốc tế.

Vấn đề: Ngữ dụng học bị bỏ quên trong chương trình đào tạo giáo viên tiếng Anh

Mặc dù ngữ dụng học được công nhận là quan trọng, nhưng tại nhiều quốc gia – trong đó có Việt Nam – nội dung này hiếm khi được đưa vào sách giáo khoa hoặc chương trình đào tạo giáo viên. Giáo viên tiếng Anh, nhất là ở bậc phổ thông, thường không được hướng dẫn cụ thể về cách giảng dạy kỹ năng này. Kết quả là học sinh Việt Nam dù học tốt ngữ pháp, vẫn gặp khó khăn khi giao tiếp thực tế với người nước ngoài do chưa hiểu sâu về cách sử dụng ngôn ngữ theo từng tình huống.

Giải pháp: Tổ chức hội thảo đào tạo chuyên môn cho giáo viên

Tác giả của nghiên cứu – cô Tôn Nữ Tùy Anh – đã tổ chức một hội thảo chuyên môn cho 43 giáo viên tiếng Anh trung học phổ thông ở miền Trung Việt Nam. Mục tiêu là giúp họ hiểu rõ hơn về ngữ dụng học và cách dạy ngữ dụng học trong lớp học EFL (English as a Foreign Language – tiếng Anh như ngoại ngữ).

Nội dung chính của buổi tập huấn được thiết kế dựa trên khung năng lực giáo viên giảng dạy ngữ dụng học do Ishihara (2022) đề xuất. Gồm ba phần chính:

  1. Kiến thức nền tảng về ngữ dụng học: Giáo viên được làm quen với khái niệm, vai trò, và các yếu tố trong ngữ dụng học như cách thể hiện hành vi lời nói (speech acts), các quy tắc lịch sự, sự khác biệt văn hóa giữa tiếng Việt và tiếng Anh.
  2. Phương pháp giảng dạy ngữ dụng học: Bao gồm cách dạy trực tiếp (explicit) và gián tiếp (implicit), với các ví dụ cụ thể được minh họa bằng các hoạt động thực tiễn trong lớp học.
  3. Thực hành thiết kế bài học: Giáo viên được yêu cầu thiết kế lại một số bài học trong sách giáo khoa hiện hành, nhằm tích hợp yếu tố ngữ dụng học vào nội dung giảng dạy.

Sau hội thảo, tất cả giáo viên tham gia đều có thể trả lời đầy đủ các câu hỏi về khái niệm ngữ dụng học – một số người trước đó còn chưa biết đến khái niệm này. Phần lớn giáo viên hiểu rằng ngữ dụng học liên quan đến cách dùng ngôn ngữ phù hợp với ngữ cảnh xã hội, mức độ lịch sự, mối quan hệ với người đối thoại.

Kết quả khảo sát cũng cho thấy nhiều giáo viên nhận ra sách giáo khoa hiện hành thiếu vắng nội dung ngữ dụng học. Trước đây, họ ít để ý hoặc đánh giá cao vai trò của yếu tố này, nhưng sau hội thảo, họ đã thấy rõ sự thiếu hụt và mong muốn cải thiện.

Điểm đặc biệt của hội thảo là phần thực hành: các giáo viên được chia nhóm và thiết kế lại bài học từ sách giáo khoa, tích hợp yếu tố ngữ dụng học vào các bài nói, bài luyện hội thoại.

Các hoạt động được thiết kế bao gồm:

– Hướng dẫn học sinh cách mở đầu – kết thúc hội thoại lịch sự,
– Nhận biết ngữ cảnh trang trọng hay thân mật để chọn cách nói phù hợp,
– Học cách xin lỗi, yêu cầu, từ chối, đưa lời khuyên… trong những tình huống cụ thể.

Đây là lần đầu tiên nhiều giáo viên chủ động sáng tạo bài học có yếu tố ngữ dụng học, và họ cho rằng hoạt động này rất thiết thực, dễ áp dụng.

Một số giáo viên chia sẻ:

“Tôi chưa từng nghĩ sách giáo khoa lại thiếu các nội dung về cách nói cho phù hợp với từng tình huống, nhất là khi giao tiếp với người nước ngoài.”

“Tôi đã hiểu vì sao học sinh của mình dù biết nói tiếng Anh vẫn bị ‘lạc quẻ’ khi giao tiếp.”

Những kết luận quan trọng từ nghiên cứu

Giáo viên cần được đào tạo bài bản về ngữ dụng học, đặc biệt trong bối cảnh sách giáo khoa hiện tại còn thiếu vắng yếu tố này. Việc hiểu và dạy ngữ dụng học không chỉ giúp học sinh học đúng, mà còn giúp học sinh giao tiếp hiệu quả và phù hợp với văn hóa ngôn ngữ đích.

Giáo viên có thể là người thay đổi thực tiễn lớp học, nếu họ được truyền cảm hứng và hướng dẫn đúng cách.  Chỉ cần một khởi đầu như hội thảo này, nhiều người đã có thêm tự tin để thay đổi cách dạy của mình.

Việt Nam và các nước có nguồn lực hạn chế hoàn toàn có thể áp dụng mô hình hội thảo như nghiên cứu này, để cải thiện chất lượng giảng dạy tiếng Anh mà không cần đầu tư lớn.

Nghiên cứu này không chỉ cho thấy tầm quan trọng của việc đào tạo giáo viên về ngữ dụng học, mà còn chứng minh rằng chúng ta có thể bắt đầu từ những bước rất nhỏ – như một buổi hội thảo một ngày – để tạo nên sự thay đổi thực sự trong lớp học tiếng Anh.

Xem toàn bộ bài nghiên cứu Hội thảo đào tạo giáo viên: Cách giúp giáo viên tiếng Anh nhận diện và giảng dạy ngữ dụng học hiệu quả TẠI ĐÂY.

Tác giả: TS. Tôn Nữ Tùy Anh – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Đây là bài viết nằm trong Chuỗi bài lan tỏa nghiên cứu và kiến thức ứng dụng từ UEH với thông điệp “Research Contribution For All – Nghiên Cứu Vì Cộng Đồng”. UEH trân trọng kính mời Quý độc giả cùng đón xem bản tin UEH Research Insights tiếp theo.

Tin, ảnh: Tác giả, Ban Truyền thông và Phát triển đối tác UEH

Giọng đọc: Thanh Kiều

Chân Trang (1)

Chu kỳ giảm giá của đồng USD?

TS. Đinh Thị Thu Hồng và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Việt Nam cần kịch bản cho thương mại tương lai

ThS. Tô Công Nguyên Bảo

26 Tháng Sáu, 2021

Hệ thống tiền tệ tiếp theo như thế nào?

TS. Lê Đạt Chí và nhóm nghiên cứu

26 Tháng Sáu, 2021

Chuyển đổi số trong khu vực công tại Việt Nam

Khoa Quản lý nhà nước

26 Tháng Sáu, 2021

Cần đưa giao dịch công nghệ lên sàn chứng khoán

Bộ Khoa học và Công nghệ

5 Tháng Sáu, 2021

Thiết kế đô thị: tầm nhìn vững chắc cho đô thị bền vững

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

Phục hồi du lịch và nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy ảnh hưởng bởi Covid-19

Viện Đô thị thông minh và Quản lý

5 Tháng Sáu, 2021

2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo

5 Tháng Sáu, 2021

Quỹ vaccine sẽ khả thi khi có người dân đóng góp

Phạm Khánh Nam, Việt Dũng

5 Tháng Sáu, 2021

Kích thích kinh tế, gia tăng vận tốc dòng tiền

Quách Doanh Nghiệp

5 Tháng Sáu, 2021

Đi tìm chiến lược hậu Covid-19 cho doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam

PGS TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, ThS Lê Văn

5 Tháng Sáu, 2021

Insurtech – Cơ hội và thách thức cho Startup Việt

Ths. Lê Thị Hồng Hoa

5 Tháng Sáu, 2021